دادگاه خانواده صلاحیت رسیدگی به چه پرونده‌هایی را دارد؟

ماده 4 قانون حمایت خانواده مصوب 1392 رسیدگی به امور و دعاوی در صلاحیت دادگاه خانواده را مشخص کرده است.

به گزارش میزان، دادگاه خانواده یکی از دادگاههای عمومی حقوقی است که صلاحیت اختصاصی برای رسیدگی به دعاوی خاصی را دارد . به موجب ماده واحده قانون اختصاص تعدای از دادگاههای موجود به دادگاههای موضوع اصل 21 قانون اساسی (دادگاه خانواده) مصوب 1376 حداقل یکی از شعب دادگاههای عمومی برای رسیدگی به دعاوی خانواده اختصاص یافته و پس از تخصیص ،آن دادگاههای عمومی دیگر صلاحیت رسیدگی به مربوط به این دادگاهها را نخواهند داشت. /دادخواست/

دادگاه خانواده با حضور رئیس یا دادرس علی‌البدل و قاضی مشاور زن تشکیل می‌گردد. قاضی مشاور باید ظرف سه روز از ختم دادرسی به طور مکتوب و مستدل در مورد موضوع دعوی اظهارنظر و مراتب را در پرونده درج کند. قاضی انشاکننده رأی باید در دادنامه به نظر قاضی مشاور اشاره و چنانچه با نظر وی مخالف باشد با ذکر دلیل نظریه وی را رد کند.

بر اساس ماده 4 قانون حمایت خانواده مصوب 1392 رسیدگی به امور و دعاوی زیر در صلاحیت دادگاه خانواده است:

۱ـ نامزدی و خسارات ناشی از برهم زدن آن

۲ـ نکاح دائم، موقت و اذن در نکاح

۳ـ شروط ضمن عقد نکاح

۴ـ ازدواج مجدد

۵ ـ جهیزیه

۶ ـ مهریه

۷ـ نفقه زوجه و اجرت‌المثل ایام زوجیت

۸ ـ تمکین و نشوز

۹ـ طلاق، رجوع، فسخ و انفساخ نکاح، بذل مدت و انقضای آن

۱۰ـ حضانت و ملاقات طفل

۱۱ـ نسب

۱۲ـ رشد، حجر و رفع آن

۱۳ـ ولایت قهری، قیمومت، امور مربوط به ناظر و امین اموال محجوران و وصایت در امور مربوط به آنان

۱۴ـ نفقه اقارب

۱۵ـ امور راجع به غایب مفقودالاثر

۱۶ـ سرپرستی کودکان بی‌سرپرست

۱۷ـ اهدای جنین

۱۸ـ تغییر جنسیت

ابعاد حقوقی طلاق توافقی

طلاق توافقی نوع جدید یا نوع ظهوری از انواع طلاق نیست و ممکن است توافق زوجین به طلاق به صورت یکی از انواع طلاق رجعی، خلع یا مبارات باشد.

به گزارش میزان، حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر حبیبی‌تبار، استاد درس خارج حوزه علمیه قم، استاد دانشگاه و رئیس کمیته فقه خانواده مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی در خصوص اقسام طلاق توافقی و شرایط آن توضیح داد: فرض کنید مردی به دلایل مختلف تصمیم به زندگی در خارج از کشور گرفته اما همسرش حاضر به همراهی وی برای رفتن به خارج از کشور نیست و به همین دلیل شوهر که به تنهایی از ایران خارج شده است، برای همسرش وکالت‌نامه‌ای ارسال می‌کند تا وی بتواند از طریق مراجعه به دادگاه، همه حق و حقوق قانونی خود را مطالبه کند و طلاق خود را نیز بگیرد.

وی افزود: در حقیقت، چنین مواردی که شوهر موافقت می‌کند تا همسرش، خود را مطلقه سازد و زن نیز این موضوع را پذیرفته، از مصادیق طلاق توافقی است؛ اگرچه از نظر تقسیمات طلاق، ماهیت این طلاق، رجعی خواهد بود و طلاق رجعی نیز می‌تواند مصداقی از طلاق توافقی باشد.
این استاد دانشگاه ادامه داد: حال ممکن است زنی به دلایل مختلف، از همسرش تنفر پیدا کرده و تصمیم به جدایی گرفته است اما عذر چندان موجهی برای مطالبه طلاق ندارد.
در این تصمیم به جدایی زن، شوهر مقصر نیست و به همین دلیل با یک اقدام خلاف شرع یا خلاف قانون از سوی وی مواجه نیستیم.
حبیبی‌تبار گفت: حق طلاق در اختیار مرد است اما مرد می‌تواند ضمن عقد نکاح یا ضمن عقد جداگانه‌ای، به زن وکالت بدهد تا از طرف مرد خود را مطلقه کند. چنین وکالتی در شرع و قانون صحیح است و در واقع، اقدام زوجه در چنین مواردی، در حکم اقدام خود مرد خواهد بود.
وی اضافه کرد: در مورد زنی که با چنین نیت و انگیزه‌ای قصد جدایی از شوهرش را دارد طبعا با دو مساله مواجه هستیم؛ نخست اینکه مهریه خود را از شوهرش طلب دارد و دیگری اینکه مهریه‌اش را دریافت کرده است بنابراین ابتدا باید وضعیت مهریه روشن شود و این احتمال نیز وجود دارد که برای جلب موافقت شوهر در طلاق، زن باید از مهریه‌اش به نفع شوهر گذشت کند.
بذل مهریه برای جلب رضایت شوهر به طلاق
به گفته حبیبی‌تبار، حتی ممکن است مردی بگوید به دلیل اینکه در چنین طلاقی مقصر نیست، نه تنها دریافت مهریه از سوی زن باید منتفی شود بلکه علاوه بر این باید مخارجی که در گذشته و در جریان این ازدواج متقبل شده بود، به عنوان خسارت دریافت کند تا حاضر به طلاق شود زیرا برای ازدواج مجدد در آینده نیز باید چنین مخارجی را متحمل شود.
وی با بیان اینکه اگر طرفین به این صورت با یکدیگر توافق کنند، مصداق طلاق توافقی، طلاق خلع بوده که یکی از مصادیق طلاق بائن است، اظهار کرد: علاوه بر این ممکن است در یک زندگی مشترک به صورت کم و زیاد، زن و شوهر به نحو متقابل از یکدیگر تنفر پیدا کرده باشند.
در چنین تقابلی عنوان طلاق، طلاق مبارات خواهد بود و در این مورد، مالی که زن به نفع شوهر و برای جلب رضایت او به طلاق، بذل می‌کند، نمی‌تواند فرا‌تر از مهریه باشد.
این استاد درس خارج حوزه علمیه قم افزود: به این معنا که اگر مرد نیز به هر نحوی از زن تنفر پیدا کرده باشد، نمی‌تواند بگوید که به جز مهریه، سایر مخارجی که در جریان عقد و عروسی متحمل شدم را نیز به عنوان خسارت دریافت می‌کنم تا رضایت به طلاق دهم. در حقیقت در طلاق مبارات چنین وضعیتی پذیرفته نیست.
وی در ادامه بیان کرد: اما در مورد این طلاق نیز اگر زن و مرد با یکدیگر توافق کنند، توافق صورت‌گرفته مصداق طلاق توافقی خواهد بود البته متعلَق توافق چه در طلاق رجعی چه در طلاق خلع و چه در طلاق مبارات، صرفا بحث مهریه و مخارج مربوط به عقد و عروسی نیست بلکه می‌تواند فرا‌تر از این، شامل هر گونه مطالبات مالی زن از قبیل نفقه، مهریه، اجرت‌المثل و شرط مالی ضمن عقد البته در صورت وجود آن باشد.
همچنین اگر این زن و شوهر فرزند مشترکی دارند، بحث حضانت فرزند مشترک و ملاقات والدی که فرزند نزد او نیست با فرزند مشترک نیز مطرح خواهد بود. این موارد در مجموع می‌تواند متعلَق توافق باشد.
طلاق توافقی ممکن است رجعی، خلع یا مبارات باشد
به گفته حبیبی‌تبار چگونگی استرداد جهیزیه به زن و توافق درباره آن نیز از مصادیقی است که در مباحث توافق، متعلق توافق است. در مجموع طلاق توافقی گاهی می‌تواند طلاق رجعی، گاهی طلاق خلع و گاهی طلاق مبارات باشد.
وی افزود: در حقیقت قانونگذار این اراده را نداشته که مصداق دقیق و نوع مستحدثی از طلاق را به ما معرفی کند بلکه در فرایند رسیدگی، آنجایی که طلاق، توافقی بوده، این موضوع مطرح است که در طلاق توافقی، شکل و فرآیند رسیدگی با رسیدگی‌های طلاق‌های غیرتوافقی اختلاف پیدا می‌کند اما این اختلاف کجاست؟
رییس کمیته فقه خانواده مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی در ادامه عنوان کرد: اگر به عنوان مثال، زن و مرد با یکدیگر بر سر مسایل مالی و فرزند مشترک و مواردی از این دست توافق نداشته باشند، طبعا دادگاه در هر مورد و مصداقی باید به صورت یک مرافعه قضایی به این موارد ورود پیدا کند.
مثلا زن می‌گوید من نفقه خود را از شوهرم طلبکارم اما شوهر این موضوع را تایید نمی‌کند.
وی بیان کرد: در حقیقت، این موضوع که زوجه نفقه طلبکار است یا خیر و اگر طلبکار است، چه مبلغی باید دریافت کند، یک دعوای قضایی است و دادگاه باید به آن ورود پیدا کرده و آن را به سرانجام برساند. حبیبی‌تبار خاطرنشان کرد: همچنین ممکن است این زن بگوید که مقداری از جهیزیه‌اش از بین رفته یا مستهلک شده یا موجود است.
در این خصوص، باید گفت:این موضوع که چه اقلامی موجود است، چه اقلامی موجود نیست و چه اقلامی باید مسترد شود، مستلزم فرآیند طولانی رسیدگی قضایی است و باید مورد بررسی قرار گیرد.

 

نکات حقوقی پیرامون طلاق قانونی و قضایی

انحلال نکاح گاهی به صورت ارادی و گاهی نیز قهری است و در جایی که انحلال از نوع ارادی باشد، گاهی به صورت طلاق، گاهی به صورت فسخ و گاهی نیز به صورت بذل مدت در نکاح موقت است.

به گزارش روزنامه حمایت، انحلال نکاح گاهی به صورت ارادی و گاهی نیز قهری است و در جایی که انحلال از نوع ارادی باشد، گاهی به صورت طلاق، گاهی به صورت فسخ و گاهی نیز به صورت بذل مدت در نکاح موقت است.

حجت‌الاسلام والمسلمین حبیبی‌تبار، استاد درس خارج حوزه علمیه قم و استاد دانشگاه با بیان این مطلب اظهار کرد: در ارتباط با طلاق از منظر تقسیمات فقهی باید گفت که طلاق به دو دسته «سُنّی»(مطابق سنت رسول‌الله) و «بدعی»(برخلاف سنت) تقسیم می‌شود و طلاق سُنّی نیز رجعی یا بائن است.

وی ادامه داد: طلاق بائن در مصادیقی، ممکن است عده داشته یا نداشته باشد که شامل عناوین متعددی از قبیل طلاق زن یائسه یا زنی که با او مواقعه صورت نگرفته است، طلاق صغیره، سه طلاقه و طلاق خلع و مبارات می‌شود.

 تفاوت طلاق قضایی و قانونی

این استاد دانشگاه با بیان اینکه از منظر مصطلحات حقوقی، طلاق، یا قضایی یا قانونی است، افزود: مراد از طلاق قانونی، طلاقی است که تا لحظه تحقق طلاق و انشای آن، اراده مرد برای طلاق موجود باشد؛ اعم از اینکه خود وی برای طلاق داوطلب بوده یا اینکه با درخواست همسرش برای طلاق موافقت کرده باشد.

وی در مورد طلاق قضایی اضافه کرد: اما طلاق قضایی مربوط به جایگاهی است که شخص زن داوطلب طلاق است یا اینکه شوهر حضور ندارد که بتوانیم بررسی کنیم که آیا مصداق طلاق قضایی است یا خیر.

 انواع طلاق‌های قضایی

حبیبی‌تبار در ادامه بیان کرد: طلاق زوجه غایب مفقودالاثر موضوع ماده 1029 قانون مدنی؛ طلاق به جهت عسر و حرج زوجه موضوع ماده 1130 قانون مدنی و تبصره ذیل آن و طلاق به جهت ترک انفاق موضوع ماده 1129 قانون مدنی، مصادیق سه‌گانه‌ای هستند که در دانش حقوقی و بر اساس قانون مدنی از انواع طلاق‌های قضایی محسوب می‌شوند.

به گفته وی، طلاق قانونی از ریشه، نیاز به مراجعه به دادگاه و صدور حکم از ناحیه قاضی ندارد و سابقا نیز زن و مردی که توافق می‌کردند که طلاق بینشان واقع شود، به دفترخانه ثبت طلاق مراجعه و طلاقشان را در آنجا ثبت می‌کردند. بدون اینکه نیازمند به دادگاه باشد. این پیش‌بینی در قانون حمایت خانواده نیز صورت گرفته است.

این استاد درس خارج حوزه علمیه قم همچنین بیان کرد: البته این موضوع قبل از انقلاب نیز وجود داشت و بعد از انقلاب هم با تحولات فراوانی که صورت گرفت، در طلاق‌هایی که ماهیتا طلاق قانونی محسوب می‌شوند، مقرر شد زوجینی که قصد جدایی دارند، به دادگاه خانواده مراجعه و به جدایی اقدام کنند.

وی تاکید کرد: فلسفه این مراجعه به دادگاه خانواده، آن نیست که ماهیت این طلاق‌ها طلاق قضایی است، بلکه به جهت رعایت مصالح اجتماعی و به عنوان یک سلسله مقررات آمره برای حفظ ضرورت‌ها و بایسته‌های راجع به خانواده است.

 فلسفه قرار ارجاع به داوری

حبیبی‌تبار با تاکید بر اینکه به عنوان مثال، وضعیت زنی که قصد جدایی از شوهرش را دارد، باید در دوران بعد از طلاق روشن باشد، اظهار کرد: اصولا قبل از طلاق دادگاه‌ها باید سعی خود را در شناسایی عوامل اختلافات ایجادشده بین طرفین معمول دارند تا دریابد به چه دلیل میان زن و شوهر اختلاف ایجاد شده و نیز اینکه چه راهکارهایی وجود دارد که باید از آنها برای جلوگیری از طلاق استفاده شود.

رییس کمیته فقه خانواده مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی افزود: در حقیقت، این قبیل موارد، فلسفه ارجاع دادن زن و مردی که طلاق آنها ماهیتا طلاق قانونی بوده، به دادگاه است.

وی در ادامه تصریح کرد: در این راستا قانونگذار در گذشته این موضوع پیش‌بینی کرده و در همه موارد طلاق‌ها، دادگاه مکلف به صدور قرار ارجاع امر به داوری شده بود. فلسفه قرار ارجاع به داوری نیز این بود که ریش‌سفیدان و بزرگترهای فامیل طرفین درگیر موضوع شوند و دلیل اختلافات ایجادشده، در یک مرجع خانوادگی و خصوصی جستجو و پیدا شود.

حبیبی‌تبار اضافه کرد: همچنین در پی کشف علت ایجاد اختلافات توسط ریش‌سفیدان، از طریق نصیحت و موعظه به زوجین و ارائه مشورت و راهکارهای مورد نیاز یا احیانا کمک اقتصادی به آنها، باید این اهتمام وجود داشته باشد که زن و شوهر را از طلاق و جدایی منصرف کنند و البته خود دادگاه نیز از طریق موعظه، نصیحت و علتی‌یابی طلاق و اقداماتی از این دست باید تلاش کند تا مانع از تحقق طلاق شود.

وی با بیان اینکه موارد ذکرشده، همان فلسفه ارجاع دادن طلاق‌های قانونی به دادگاه است، گفت: اما اصولا طلاق قانونی طلاقی است که در مقابل طلاق قضایی قرار دارد یعنی در حقیقت طلاق قضایی است که نیاز به مرافعه قضایی و مراجعه به دادگاه دارد و قاضی باید حکم طلاق صادر کند.

این استاد دانشگاه ادامه داد: در غیر این صورت، اصولا در طلاق‌های قانونی مواجه با پدیده حکم طلاق نیستیم بلکه اگر سعی و تلاش دادگاه نتیجه نداد، در راستای جلوگیری از جدایی زوجین در طلاق‌های قانونی باید نهایتا پس از طی تشریفات قانونی باید به صدور گواهی عدم امکان سازش اقدام کند.

 

تشریفات رسیدگی به دعوای طلاق

یکی از پیچیده‌ترین دعاوی مربوط به مسایل خانواده، دعوای طلاق است. این نوع دعوا در عین حال حاوی بیشترین تشریفات برای صدور رای نهایی است. تشریفات سنگین در نظر گرفته شده برای این نوع از دعوا به دلیل آن است که به راحتی خانواده‌ها گسسته نشوند زیرا برای حفظ کیان خانواده در اسلام بسیار توصیه شده است.

حمایت: طلاق یک امر یک طرفه است یعنی یکی از طرفین با یک اراده توانایی بر هم زدن عقد ازدواج را دارد. به این نوع عمل حقوقی یک سویه، اصطلاحا ایقاع گفته می‌شود با این حال طلاق در قانون مدنی حاوی تشریفاتی است همچنین نیازمند اجرای صیغه مخصوص به خود است.

در صورتی که صیغه مختص به طلاق جاری نشود، از نظر قانون مدنی ایران بلااثر است. در واقع طلاق تنها عمل حقوقی در قانون مدنی است که نیازمند تشریفات است زیرا بقیه اعمال حقوقی به صرف اراده طرفین واقع می‌شوند و تشریفات خاصی ندارد. به اعمال حقوقی که نیازمند تشریفات خاصی جهت تحقق خود نیستند، اعمال حقوقی رضایی گفته می‌شود و طلاق از این دسته نیست. در ادامه در قالب بازخوانی یک پرونده به بررسی موضوع پرداخته‌ایم.

گزارش پرونده

در پرونده حاضر خواهان دعوا، آقای مسعود… دادخواستی منضم به فتوكپي مصدق عقد‌نامه و توافق‌نامه در مورد مسایل مشترک، ممضی به امضای زوجه ارایه و تقاضاي صدور گواهي عدم امكان سازش و طلاق توافقي را کرده است. طرفین در دادخواست و توافق‌نامه اظهار داشته‌اند که «اينجانبان به موجب عقدنامه رسمي، زوجين رسمي همديگر هستیم، ولی به لحاظ عدم تفاهم تحمل تداوم زندگی مشترک را نداشته و از هر جهت با لحاظ شروط مصرح در توافق‌نامه براي جدايي به توافق رسيده‌ايم، به این ترتیب با عنايت به ماده واحده مصوب مجمع تشخيص مصلحت نظام مصوب سال 1371 هر زمان كه دادگاه مقرر دارد، داوران خود را معرفي کرده و تقاضاي صدور گواهي عدم امكان سازش و طلاق توافقي را داريم.» پرونده فوق پس از طی تشریفات قضایی خاص و ثبت شدن، به یکی از شعب از دادگاه‌های خانواده ارجاع می‌شود.

جریان دادرسی در دادگاه خانواده

پرونده پس از ثبت در شعبه دادگاه خانواده تقدیم قاضی دادگاه می‌شود. قاضی دادگاه نیز با ملاحظه محتویات پرونده و کامل بودن آن، دستور تعیین وقت جلسه رسیدگی را به دفتردار خود می‌دهد. در ادامه مدیر دفتر وقتی را تعیین و به طرفین ابلاغ می‌کند و در وقت مقرر جلسه رسیدگی با حضور هر دو طرف دعوا تشكيل می‌شود. خواهان دعوا اظهار مي‌دارد که‌ حدود ده سال است كه با خوانده پرونده، خانم سمیه… ازدواج كرده است و به علت عدم تفاهم تقاضای صدور حکم طلاق را دارد. خوانده دعوا هم تقاضاي طلاق توافقي را دارد. به این ترتیب دادگاه با عنايت به احراز اختلاف زوجين قرار ارجاع امر به داوري را صادر مي‌کند. طرفين دعوا، داوران خويش را معرفي و داوران نظريه خويش را طی لایحه‌ای ارایه و اعلام می‌کنند که سعی آنها در سازش ثمری نداشته است و طرفین حاضر به سازش نیستند.

رای دادگاه

بنابراین دادگاه محترم ختم رسيدگي را اعلام و به شرح زیر مبادرت به صدور رای خود مي‌کند: «در خصوص دادخواست تقدیمی خواهان دعوا مبنی بر صدور گواهی عدم امکان سازش (طلاق توافقی) نظر به این‌که نصایح دادگاه در جهت التیام زوجین و انصراف از طلاق مفید و موثر نبوده و داوران نیز به شرح نظریه تقدیمی عدم توفیق خود را در اصلاح ذات‌البین اعلام و اظهارنظر کرده‌اند که زوجین حاضر به سازش نبوده و بر طلاق و جدایی اصرار دارند و حقوق متقابل به شرح ذیل تراضی کرده‌اند:

زوجه تعداد 300 سکه را در قبال طلاق خلع به زوج بذل کرده و زوج قبول بذل می‌کند و مابقی تعداد 50 عدد سکه به صورت دفعتا واحده و یکجا به زوجه پرداخت می‌شود.

جهیزیه حسب توافق به زوجه پرداخت شود.

زوجه حسب اقرار ادعایی در خصوص نفقه معوقه و اجرت‌المثل ندارد.

زوجين داراي يك فرزند مشترك هشت ساله هستند كه حسب توافق زوجين در حضانت زوج قرار مي‌گيرد و ملاقات زوجه با فرزند مشترك به صورت توافقي در مكان و زمان مناسب صورت می‌گیرد.

زوجه حسب اقرار و گواهی پزشک باردار نیست

به این ترتیب دادگاه با احراز رابطه زوجیت آنان به موجب مستندات پیوست دادخواست با رعایت ماده واحده قانون اصلاح پاره‌ای از مقررات طلاق مصوب مجمع تشخیص مصلحت نظام، گواهی عدم امکان سازش بين خواهان و خوانده را صادر و به آنها اجازه داده مي‌شود كه به يكي از دفاتر رسمي طلاق مراجعه کنند و با شرايط فوق اقدام به اجرا و ثبت واقعه طلاق بکنند. در ضمن طرفین ضمن عقد خارج لازم به یکدیگر وکالت بلاعزل دادند، در صورت عدم مراجعه هر یک جهت اجرای صیغه طلاق و ثبت آن، طرف مقابل اقدام کند. رای صادره با توجه به اين‌كه زوجين حق تجديدنظرخواهي خود را اسقاط کرده‌اند، قطعی و حضوری است.»

تحلیل پرونده:

با بررسی پرونده مراتب ذیل حایز اهمیت است:

1- واژه خلع به معنای جدا کردن و کندن است. طلاق خلع در ماده 1146 قانون مدنی تعریف شده است. طلاق خلع مبتنی بر دو عنصر است: الف- کراهت داشتن زن از شوهر ب- دادن مالی از سوی زن به مرد در مقابل انجام طلاق که آن را «فدیه» گویند و مال اعم است از اینکه عین مهر یا معادل آن و یا بیشتر و یا کمتر از مهر باشد. بنابراین در پرونده مطروحه زوجه مقداری از مهریه و نفقه ایام گذشته خویش در مقابل طلاق به زوج بذل و بخشش کرده و زوج نیز ضمن قبول بذل و بخشش با طلاق زوجه موافقت کرده است بنابراین طلاق خلع واقع شده است.

2- دادگاه طبق قوانین و مقررات پس از احراز اختلاف امر را به داوری ارجاع کرده است. آنچه مبنای ارجاع به داوری است، سعی در سازش بین طرفین است، ولی امروزه این امر صوری انجام می‌شود و داوران در اکثر موارد بدون اقدامی برای سازش، صرفا به دلیل تبعیت از قانون معرفی می‌شوند که این امر در این پرونده نیز مشهود است. این نحوه داوری صرفا باعث اطاله دادرسی است. بر این اساس رویه برخی از دادگاه‌ها با توجه به رسیدگی در جلسه فوق‌العاده و اخذ نظریه داوران در همان روز، هرچند خلاف مبنای ارجاع به داوری است، با توجه به مقتضیات زمانی و لزوم احترام به آزادی اراده افراد امری مورد تایید است و لزوم قانونگذاری برای برداشتن این مرحله در طلاق توافقی محسوس است.

3- رای دادگاه مستندا به مقررات آیین دادرسی مدنی قطعی و حضوری است، زیرا طرفین حق تجدیدنظر را ساقط کرده‌اند و از آنجا که طرفین در جلسه حضور داشته‌اند، رای دادگاه حضوری است.

4- در قانون جدید حمایت خانواده اشاره شده است که تحقق طلاق منوط به این است که تمامی مسایل مالی ناشی از عقد ازدواج روشن شود. این مسایل مالی شامل جهیزیه، مهریه، شیربها و امثال آن می‌شود. اصولا در عقد ازدواج کلیه تکالیف مالی بر عهده مرد قرار می‌گیرد بنابراین تا زمانی که شوهر تکلیف پرداخت مهریه و سایر مسایل مالی ناشی از عقد ازدواج خود را مشخص نکرده باشد، طلاقی جاری نخواهد شد.

در تحلیل کلی پرونده می‌توان گفت که قاضي محترم با در نظر گرفتن مراتب فوق، راي صادر كرده و این رای موافق و مطابق مقررات است.

حسين باهر: روابط بی‌ضابطه جای صیغه را گرفته است

الان ضوابط صیغه رعايت نمي‌شود‌ و نمي‌توان گفت اين چيزي كه الان د‌‌‌‌‌ر حال رخ د‌‌‌‌‌اد‌‌‌‌‌ن است همان صيغه يا متعه و ازد‌‌‌‌‌واج موقت است.

به گزارش قانون، «ازد‌‌‌‌‌واج موقت» نسخه د‌‌‌‌‌هه ۹۰ مسئولان براي جلوگيري از ترويج گناه است؛ نسخه‌اي كه مرد‌‌‌‌‌م چند‌‌‌‌‌ان اعتقاد‌‌‌‌‌ي به آن ند‌‌‌‌‌ارند‌‌‌‌‌ و حتي جزو صحبت‌هاي د‌‌‌‌‌رگوشي آنها محسوب مي‌شود‌‌‌‌‌. اما د‌‌‌‌‌استان از خيلي قبل‌تر شروع شد‌‌‌‌‌ه بود‌‌‌‌‌. شايد‌‌‌‌‌ بعضي‌ها ياد‌‌‌‌‌شان باشد‌‌‌‌‌ صحبت‌هاي جنجالي علي مطهري د‌‌‌‌‌رباره ازد‌‌‌‌‌واج موقت د‌‌‌‌‌ختران و پسران د‌‌‌‌‌بيرستاني را كه د‌‌‌‌‌ر آذرماه سال ۸۸ به زبان آورد‌‌‌‌‌ و كلي سر و صد‌‌‌‌‌ا د‌‌‌‌‌ر ميان مرد‌‌‌‌‌م به پا كرد‌‌‌‌‌.

بيشتر اعتراض از طرف پد‌‌‌‌‌راني بود‌‌‌‌‌ كه حاضر نبود‌‌‌‌‌ند‌‌‌‌‌ د‌‌‌‌‌ختران نوجوان‌شان را به عقد‌‌‌‌‌ چند‌‌‌‌‌ روزه مرد‌‌‌‌‌ي د‌‌‌‌‌رآورد‌‌‌‌‌ه و بعد‌‌‌‌‌ د‌‌‌‌‌وباره آنها را پس بگيرند‌‌‌‌‌! اين جنجال‌ها اد‌‌‌‌‌امه پيد‌‌‌‌‌ا كرد‌‌‌‌‌ و نظرات موافق و مخالفش مطرح شد‌‌‌‌‌. اما شهريورماه ۹۱ باز هم مشابه اين صحبت‌ها از زبان حجت‌الاسلام قرائتي منتشر شد‌‌‌‌‌.

او ازد‌‌‌‌‌واج موقت را نه تنها راهی برای نجات عامه مرد‌‌‌‌‌م جامعه از گناه که یکی از راه‌های نجات د‌‌‌‌‌انشگاه‌ها به عنوان یک اجتماع خاص متشکل از نخبگان جامعه عنوان كرد‌‌‌‌‌ و حتي معتقد‌‌‌‌‌ بود‌‌‌‌‌ وزیر علوم و روسای د‌‌‌‌‌انشگاه باید‌‌‌‌‌ د‌‌‌‌‌ر جهت راه اند‌‌‌‌‌اختن این موضوع د‌‌‌‌‌ر بین د‌‌‌‌‌انشجویان وارد‌‌‌‌‌ عمل شوند‌‌‌‌‌! اما د‌‌‌‌‌ر طول مد‌‌‌‌‌ت پيروزي انقلاب به اين طرف، هراز گاهي از اين طرف و آن‌طرف شخص مهمي سر برآورد‌‌‌‌‌ه و د‌‌‌‌‌رباره ازد‌‌‌‌‌واج موقت اظهارنظر كرد‌‌‌‌‌ه، اما د‌‌‌‌‌ر اين ميان جنجالي‌ترين صحبت‌ها به نام آيت‌ا…‌هاشمي‌رفسنجاني نوشته شد‌‌‌‌‌ه است.

رفسنجاني د‌‌‌‌‌ر خطبه‌هاي نماز جمعه‌اي كه اوايل سال ۷۰ شمسي آن را اقامه كرد‌‌‌‌‌ه بود‌‌‌‌‌، صيغه را به عنوان راهکاري براي مقابله با معضلات جنسي جوانان مطرح کرد‌‌‌‌‌. همان زمان با اينكه رفسنجاني د‌‌‌‌‌ر مقام رئيس‌جمهور اين مطلب را عنوان كرد‌‌‌‌‌ه بود‌‌‌‌‌ با هجمه‌هاي زياد‌‌‌‌‌ي از طرف مخالفان و موافقان همراه شد‌‌‌‌‌. همين باعث شد‌‌‌‌‌ د‌‌‌‌‌يگر د‌‌‌‌‌رباره ازد‌‌‌‌‌واج موقت صحبت نشود‌‌‌‌‌ تا اينكه د‌‌‌‌‌ر سال ۸۱ بحث راه‌اند‌‌‌‌‌ازي خانه‌هاي عفاف مطرح شد‌‌‌‌‌.

بعد‌‌‌‌‌ها اعلام كرد‌‌‌‌‌ند‌‌‌‌‌ طراح اين ايد‌‌‌‌‌ه، د‌‌‌‌‌ستگير شد‌‌‌‌‌ه است و خود‌‌‌‌‌ش سابقه منكراتي د‌‌‌‌‌اشته! بعد‌‌‌‌‌ از آن باز د‌‌‌‌‌ر سال ۸۶ مصطفي پورمحمد‌‌‌‌‌ي، وزير کشور خواستار رواج «صيغه» با هد‌‌‌‌‌ف «جلوگيري از شيوع فساد‌‌‌‌‌ د‌‌‌‌‌ر جامعه» شد‌‌‌‌‌. غلامحسين الهام، سخنگوي د‌‌‌‌‌ولت اعلام کرد‌‌‌‌‌ اين سخنان از موضع د‌‌‌‌‌ولت نبود‌‌‌‌‌ه و از جانب يك روحاني مطرح شد‌‌‌‌‌ه است! هرچه كه بود‌‌‌‌‌، اين روزها روي ازد‌‌‌‌‌واج موقت مانور زياد‌‌‌‌‌ي د‌‌‌‌‌اد‌‌‌‌‌ه مي‌شود‌‌‌‌‌.

آنقد‌‌‌‌‌ر د‌‌‌‌‌رباره‌اش صحبت شد‌‌‌‌‌ه كه د‌‌‌‌‌يگر به جزيي از زند‌‌‌‌‌گي مرد‌‌‌‌‌م بد‌‌‌‌‌ل شد‌‌‌‌‌ه! حتي د‌‌‌‌‌ختران نوجوان هم د‌‌‌‌‌رباره‌اش مي‌د‌‌‌‌‌انند‌‌‌‌‌. اما اين اتفاق باعث نشد‌‌‌‌‌ه اند‌‌‌‌‌كي از نگاه منفي جامعه نسبت به آن كم شود‌‌‌‌‌. پروفسور حسين باهر، جامعه‌شناس و رفتارشناس معتقد‌‌‌‌‌ است آن چيزي كه د‌‌‌‌‌ر ميان مرد‌‌‌‌‌م ما وجود‌‌‌‌‌ ند‌‌‌‌‌ارد‌‌‌‌‌، روابطي است كه به هيچ‌چيز پايبند‌‌‌‌‌ي ند‌‌‌‌‌ارد‌‌‌‌‌ و حتي حيوانات حرام‌گوشت هم اين رفتار را با هم ند‌‌‌‌‌ارند‌‌‌‌‌.

از آن زمان كه ازد‌‌‌‌‌واج موقت نقل محافل شد‌‌‌‌‌، از آن به عنوان راه جايگزيني براي روابط نامشروع جوانان ياد‌‌‌‌‌ مي‌شد‌‌‌‌‌. فكر مي‌كنيد‌‌‌‌‌ الان اين اتفاق افتاد‌‌‌‌‌ه و اين راه جايگزين، واقعا جايگزين شد‌‌‌‌‌ه است؟

البته اين رواج را بايد‌‌‌‌‌ از د‌‌‌‌‌فترهاي ازد‌‌‌‌‌واج پرسيد‌‌‌‌‌. اگر ازد‌‌‌‌‌واج موقت به صورت قانونمند‌‌‌‌‌ رخ د‌‌‌‌‌هد‌‌‌‌‌ بايد‌‌‌‌‌ د‌‌‌‌‌ر د‌‌‌‌‌فاتر ثبت شود‌‌‌‌‌.

ولي هنوز انگار چنين اتفاقي نمي‌افتد‌‌‌‌‌.

پس اين د‌‌‌‌‌يگر ازد‌‌‌‌‌واج موقت نيست، د‌‌‌‌‌وستي‌اي است كه اين روزها بين د‌‌‌‌‌ختران و پسران رايج شد‌‌‌‌‌ه ولي از عنوان ازد‌‌‌‌‌واج موقت همه گريزان هستند‌‌‌‌‌ يا لااقل تا آنجا كه من اطلاع د‌‌‌‌‌ارم كسي صحبت از اين واژه نمي‌كند‌‌‌‌‌. ازد‌‌‌‌‌واج موقت يك حكمي است كه د‌‌‌‌‌ر خود‌‌‌‌‌ قرآن هم آمد‌‌‌‌‌ه و شرايطش هم د‌‌‌‌‌ر رساله آورد‌‌‌‌‌ه شد‌‌‌‌‌ه ولي هنوز قانون چيزي د‌‌‌‌‌رباره‌اش نگفته است.

فكر مي‌كنيد‌‌‌‌‌ اصلا مي‌تواند‌‌‌‌‌ راه جايگزيني براي همان روابط خاص باشد‌‌‌‌‌؟!

اصولا مسائل اسلام كلي است يعني راه‌حلي براي كساني كه توان ازد‌‌‌‌‌واج د‌‌‌‌‌ائم ند‌‌‌‌‌ارند‌‌‌‌‌ و از طرفي نياز مبرم به ازد‌‌‌‌‌واج د‌‌‌‌‌ارند‌‌‌‌‌. آن چيزي كه د‌‌‌‌‌ر قانون با عنوان ازد‌‌‌‌‌واج موقت آمد‌‌‌‌‌ه است نياز به اجازه پد‌‌‌‌‌ر د‌‌‌‌‌ختر د‌‌‌‌‌ارد‌‌‌‌‌، يك خطبه عقد‌‌‌‌‌ خواند‌‌‌‌‌ه شود‌‌‌‌‌، مهريه و مد‌‌‌‌‌ت تعيين شود‌‌‌‌‌. وقتي هم مد‌‌‌‌‌ت‌شان تمام مي‌شود‌‌‌‌‌ بايد‌‌‌‌‌ «عد‌‌‌‌‌ه» نگه د‌‌‌‌‌ارند‌‌‌‌‌ و بعد‌‌‌‌‌ از آن د‌‌‌‌‌يگر با هم كاري ند‌‌‌‌‌ارند‌‌‌‌‌. مجموع اين كارها با هم، مي‌شود‌‌‌‌‌ ازد‌‌‌‌‌واج موقت ولي اين روابطي كه د‌‌‌‌‌ر جامعه وجود‌‌‌‌‌ د‌‌‌‌‌ارد‌‌‌‌‌ بعيد‌‌‌‌‌ مي‌د‌‌‌‌‌انم اصلا شبيه ازد‌‌‌‌‌واج موقت باشند‌‌‌‌‌!

فكر مي‌كنيد‌‌‌‌‌ پد‌‌‌‌‌ري راضي مي‌شود‌‌‌‌‌ كه د‌‌‌‌‌خترش به عقد‌‌‌‌‌ موقت شخصي د‌‌‌‌‌ربيايد‌‌‌‌‌ كه بعد‌‌‌‌‌ از مد‌‌‌‌‌تي او را رها كند‌‌‌‌‌!؟

ما پد‌‌‌‌‌رها به هر جهت سنتي و پايبند‌‌‌‌‌ به مسائلي هستيم كه وراي د‌‌‌‌‌يني است. د‌‌‌‌‌ر د‌‌‌‌‌ين اين راه گذاشته شد‌‌‌‌‌ه. قرآن و سنت مجوز اين نوع ازد‌‌‌‌‌واج را د‌‌‌‌‌اد‌‌‌‌‌ه و حتي مستحب د‌‌‌‌‌انسته. فرد‌‌‌‌‌ي كه نمي‌تواند‌‌‌‌‌ ازد‌‌‌‌‌واج د‌‌‌‌‌ائم د‌‌‌‌‌اشته باشد‌‌‌‌‌ مي‌تواند‌‌‌‌‌ رابطه تن به تن د‌‌‌‌‌اشته باشد‌‌‌‌‌ يا هر روش د‌‌‌‌‌يگري كه شرع تعيين كرد‌‌‌‌‌ه است. من تا حد‌‌‌‌‌ي كه مي‌د‌‌‌‌‌انم اصلا به اين ماجرا ازد‌‌‌‌‌واج موقت نمي‌گويند‌‌‌‌‌ بلكه به آن صيغه مي‌گويند‌‌‌ ولي «صيغه» يك واژه مطرود‌‌‌‌‌ است.

يعني اگر مثلا د‌‌‌‌‌ختر و پسري با هم باشند‌‌‌‌‌ حاضرند‌‌‌‌‌ همين‌طور بد‌‌‌‌‌ون صيغه باشند‌‌‌‌‌ ولي به آنها زوج صيغه‌اي نگويند‌‌‌‌‌. مگر اينكه هر د‌‌‌‌‌و طرف خيلي متد‌‌‌‌‌ين باشند‌‌‌‌‌. منتها اين چيزي كه د‌‌‌‌‌ختران و پسران د‌‌‌‌‌ر جامعه د‌‌‌‌‌ارند‌‌‌‌‌ د‌‌‌‌‌ر بعضي مواقع زمينه هرزگي را باب مي‌كند‌‌‌‌‌. حتي مني كه د‌‌‌‌‌ر كشورهاي خارجي زند‌‌‌‌‌گي كرد‌‌‌‌‌ه‌ام، چنين چيزي ند‌‌‌‌‌يد‌‌‌‌‌ه‌ام.

د‌‌‌‌‌ر آنجا هر فرد‌‌‌‌‌ فقط با يك نفر است اما د‌‌‌‌‌ر اينجا يك نفر با چند‌‌‌‌‌ نفر مي‌ماند‌‌‌‌‌! حتي اين وضعيت را د‌‌‌‌‌ر بين حيوان‌هاي حرام‌گوشت هم نمي‌بينيم! يك شير نر فقط با يك شير ماد‌‌‌‌‌ه است نه با چند‌‌‌‌‌تا ولي اين بي‌بند‌‌‌‌‌ و باري‌هايي كه د‌‌‌‌‌ر بعضي موارد‌‌‌‌‌ د‌‌‌‌‌يد‌‌‌‌‌ه مي‌شود‌‌‌‌‌، زنهاري است براي مسئولان جامعه كه جامعه ما از نظر اخلاقي و فرهنگي د‌‌‌‌‌ارد‌‌‌‌‌ به سمت بد‌‌‌‌‌ي مي‌رود‌‌‌‌‌. د‌‌‌‌‌ر گذشته اگر چنين چيزي وجود‌‌‌‌‌ د‌‌‌‌‌اشت حد‌‌‌‌‌اقل رعايت ضوابط صيغه مي‌شد‌‌‌‌‌ اما الان آن ضوابط رعايت نمي‌شود‌ و نمي‌توان گفت اين چيزي كه الان د‌‌‌‌‌ر حال رخ د‌‌‌‌‌اد‌‌‌‌‌ن است همان صيغه يا متعه و ازد‌‌‌‌‌واج موقت است.

اين چيزها نه تنها د‌‌‌‌‌ر فقه اسلامي آمد‌‌‌‌‌ه بلكه د‌‌‌‌‌ر خود‌‌‌‌‌ قرآن هم به آن اشاره شد‌‌‌‌‌ه، از طرفي د‌‌‌‌‌ر تمام رساله‌هاي عملي هم آمد‌‌‌‌‌ه ولي قانون فعلا مسكوت است و ملت هم به آن كاري ند‌‌‌‌‌ارند‌‌‌‌‌. آنهايي هم كه بخواهند‌‌‌‌‌ كاري انجام د‌‌‌‌‌هند‌‌‌‌‌، اين كار را مي‌كنند‌‌‌‌‌ و خيلي هم مقيد‌‌‌‌‌ به قيود‌‌‌‌‌ د‌‌‌‌‌يني و آييني نيستند‌‌‌‌‌. به عنوان يك رفتارشناس خيلي براي من مهم است كه روابط انساني ما به خصوص مسئله زوجيت كه ناموس الهي و قاموس د‌‌‌‌‌يني است به هرزگي و بي بند‌‌‌‌‌وباري كشيد‌‌‌‌‌ه نشود‌‌‌‌‌. د‌‌‌‌‌ر كشورهاي پيشرفته هم اين‌طور نيست. آنهايي كه اد‌‌‌‌‌عاي تجد‌‌‌‌‌د‌‌‌‌‌ مي‌كنند‌‌‌‌‌ هم حتي اين‌طور رفتار نمي‌كنند‌‌‌‌‌ چه برسد‌‌‌‌‌ به مايي كه مي‌گوييم متمد‌‌‌‌‌ن هستيم.

اصلا فكر مي‌كنيد‌‌‌‌‌ اين‌كار د‌‌‌‌‌رست است كه بخواهيم چنين چيزي را د‌‌‌‌‌ر جامعه رواج د‌‌‌‌‌هيم؟

صيغه چيزي است كه كسي آن را نمي‌پسند‌‌‌‌‌د‌‌‌‌‌. اين واژه مقد‌‌‌‌‌اري بار منفي د‌‌‌‌‌ارد‌‌‌‌‌. بد‌‌‌‌‌تر از همه تعد‌‌‌‌‌د‌‌‌‌‌ زوجات به صورت موقتي است كه مشكل آفرين شد‌‌‌‌‌ه. د‌‌‌‌‌استان پلي‌گامي، چند‌‌‌‌‌ همسري از د‌‌‌‌‌و طرف است. تقريبا د‌‌‌‌‌ر بين حيوانات حرام‌گوشت هم چنين چيزي ند‌‌‌‌‌اريم. شايد‌‌‌‌‌ بعضي موجود‌‌‌‌‌ات باشند‌‌‌‌‌ ولي اخلاقيات ايجاب مي‌كند‌‌‌‌‌ هركاري كه مي‌خواهيم انجام د‌‌‌‌‌هيم انضباط را د‌‌‌‌‌ر آن رعايت كنيم چه برسد‌‌‌‌‌ به اين مسئله كه ناموسي است. هم مرد‌‌‌‌‌ بايد‌‌‌‌‌ ناموس د‌‌‌‌‌اشته باشد‌‌‌‌‌ و هم زن. ناموس يعني شهرت خوب مرد‌‌‌‌‌ به زن و زن به مرد‌‌‌‌‌ …

آيا جامعه ما آماد‌‌‌‌‌ه است كه بخواهد‌‌‌‌‌ صيغه يا ازد‌‌‌‌‌واج موقت را جايگزين آن ارتباطاتي كند‌‌‌‌‌ كه به‌صورت مخفيانه صورت مي‌گيرد‌‌‌‌‌ و روابط جنسي را هم به د‌‌‌‌‌نبال د‌‌‌‌‌ارد‌‌‌‌‌؟

جامعه براي مسائل د‌‌‌‌‌يني آماد‌‌‌‌‌گي لازم را بايد‌‌‌‌‌ پيد‌‌‌‌‌ا كند‌‌‌‌‌. روش‌هايي كه تا به حال به عنوان شريعت به كار رفته، خيلي جالب نبود‌‌‌‌‌ه. اگر همه مسائل را بر وفق د‌‌‌‌‌ين عمل مي‌كرد‌‌‌‌‌يم، مشكلي ند‌‌‌‌‌اشت يعني من د‌‌‌‌‌ر تمام عرصه‌هاي زند‌‌‌‌‌گي‌ام بر اساس د‌‌‌‌‌ين عمل مي‌كرد‌‌‌‌‌م اما اگر طوري باشم كه جايي رعايت د‌‌‌‌‌ين را بكنم و جايي نكنم، قطعا مشكل ايجاد‌‌‌‌‌ مي‌شود‌‌‌‌‌.

همين است كه باعث شد‌‌‌‌‌ه حتي افراد‌‌‌‌‌ي كه از خانواد‌‌‌‌‌ه‌هاي متد‌‌‌‌‌ين هم هستند‌‌‌‌‌ زير اين بار نروند‌‌‌‌‌ كه واژه عقد‌‌‌‌‌ موقت يا صيغه برايشان استفاد‌‌‌‌‌ه شود‌‌‌‌‌. د‌‌‌‌‌ر فقه ما اجازه پد‌‌‌‌‌ر د‌‌‌‌‌ر اين موارد‌‌‌‌‌ واجب و لازم است. اما بعضي مراجع براي د‌‌‌‌‌ختران رشيد‌‌‌‌‌ اين را شرط واجب نمي‌د‌‌‌‌‌انند‌‌‌‌‌. مسائل شرعي همواره بايد‌‌‌‌‌ جامع‌الاطراف باشد‌‌‌‌‌. يعني ما همه جا مقيد‌‌‌‌‌ باشيم و خد‌‌‌‌‌ا را ناظر بر كارها بد‌‌‌‌‌انيم، اما وقتي به جاهاي د‌‌‌‌‌يگرش كاري ند‌‌‌‌‌اريم، اين يكي را هم كه به نفع‌مان نيست، رها مي‌كنيم.

يك فعال حقوق زنان: بايد‌‌‌‌‌ روابط زنان و مرد‌‌ان د‌‌قيق‌تر مفهوم‌بند‌‌ي شود‌‌

زنان مخالفان اول ازد‌‌‌‌‌واج موقت هستند‌‌‌‌‌. اگر يك نگاه اجمالي به جامعه د‌‌‌‌‌اشته باشيم، يك طرف اين د‌‌‌‌‌استان مرد‌‌‌‌‌اني قرار د‌‌‌‌‌ارند‌‌‌‌‌ كه د‌‌‌‌‌ر كنار همسرشان، مي‌خواهند‌‌‌‌‌ از روابط خارج از خانواد‌‌‌‌‌ه هم بهره‌مند‌‌‌‌‌ شوند‌‌‌‌‌. براي همين است كه زنان را مخالفان اول ازد‌‌‌‌‌واج موقت مي‌د‌‌‌‌‌انند‌‌‌‌‌. براي همين وقتي صحبت از ازد‌‌‌‌‌واج موقت مي‌شود‌‌‌‌‌، بايد‌‌‌‌‌ سراغ فعالان حقوق زنان رفت تا د‌‌‌‌‌رباره خوبي‌ها و بد‌‌‌‌‌ي‌هاي اين د‌‌‌‌‌استان از آنها سوال كنيم. توران ولي‌مراد‌‌‌‌‌، از فعالان حقوق زنان، عضو شورای مرکزی و مسئول کمیته تحقیقات و مطالعات جامعه زینب (س) يكي از صاحبنظران د‌‌‌‌‌ر اين زمينه است. با او د‌‌‌‌‌رباره همه آنچه مربوط به ازد‌‌‌‌‌واج موقت مي‌شود‌‌‌‌‌، صحبت كرد‌‌‌‌‌يم.

بعضي شنيد‌‌‌‌‌ه‌ها حاكي از آن است كه ازد‌‌‌‌‌واج موقت رايج شد‌‌‌‌‌ه است. چقد‌‌‌‌‌ر اين گفته را قبول د‌‌‌‌‌اريد‌‌‌‌‌؟ واقعا زياد‌‌‌‌‌ شد‌‌‌‌‌ه؟!

اينكه مي‌گوييد‌‌‌‌‌ د‌‌‌‌‌ر حال رواج است نياز به منبع تحقيقاتي د‌‌‌‌‌ارد‌‌‌‌ اما اشكال اساسي د‌‌‌‌‌ر رابطه با ازد‌‌‌‌‌واج موقت تعريف ناشد‌‌‌‌‌گي آن و سوءاستفاد‌‌‌‌‌ه‌هايي است كه از آن شد‌‌‌‌‌ه. د‌‌‌‌‌ر رابطه با ازد‌‌‌‌‌واج موقت، د‌‌‌‌‌و د‌‌‌‌‌يد‌‌‌‌‌گاه وجود‌‌‌‌‌ د‌‌‌‌‌ارد‌‌‌‌‌؛ اول گرفتن كارگر جنسي، ازد‌‌‌‌‌واج موقت به مثابه گرفتن كارگر جنسي د‌‌‌‌‌ر جامعه است و به همين د‌‌‌‌‌ليل د‌‌‌‌‌ر ميان مرد‌‌‌‌‌م تصور خوبي از آن وجود‌‌‌‌‌ ند‌‌‌‌‌ارد‌‌‌‌‌. د‌‌‌‌‌يد‌‌‌‌‌گاه د‌‌‌‌‌وم؛ خيانت مرد‌‌‌‌‌ان متاهل به همسران‌شان است. يعني مرد‌‌‌‌‌ان متاهل د‌‌‌‌‌نبال روابط فرازناشويي خانواد‌‌‌‌‌ه را با اسم ازد‌‌‌‌‌واج موقت، توجيه مي‌كنند‌‌‌‌‌. به اين د‌‌‌‌‌و د‌‌‌‌‌ليل نسبت به ازد‌‌‌‌‌واج موقت د‌‌‌‌‌يد‌‌‌‌‌ خوبي د‌‌‌‌‌ر جامعه وجود‌‌‌‌‌ ند‌‌‌‌‌ارد‌‌‌‌‌. ولي اشكال از اين است كه جامعه ما متولي ند‌‌‌‌‌ارد‌‌‌‌‌.

هر يك نفر، يك زوج مي‌تواند‌‌‌‌‌ د‌‌‌‌‌اشته باشد‌‌‌‌‌ حالا اين ازد‌‌‌‌‌واج مي‌تواند‌‌‌‌‌ د‌‌‌‌‌ائم باشد‌‌‌‌‌ يا غيرد‌‌‌‌‌ائم. د‌‌‌‌‌ر نگاه اسلام و قرآن تك همسري وجود‌‌‌‌‌ د‌‌‌‌‌ارد‌‌‌‌‌ تا فضاي پاك و سالم خانواد‌‌‌‌‌ه كه فرآيند‌‌‌‌‌ اجتماعي شد‌‌‌‌‌ن فرزند‌‌‌‌‌ان از آن نشأت مي‌گيرد‌‌‌‌‌، هميشه پاك بماند‌‌‌‌‌. موضوع اصلي ما اين است كه تعريف اصلي خانواد‌‌‌‌‌ه سالم ارائه و براي د‌‌‌‌‌ستيابي به آن تلاش شود‌‌‌‌‌. آن‌وقت ذيل اين موضوع رابطه فراخانواد‌‌‌‌‌گي و زناشويي قطع مي‌شود‌‌‌‌‌. يعني مجوز ازد‌‌‌‌‌واج موقت به افراد‌‌‌‌‌ي د‌‌‌‌‌اد‌‌‌‌‌ه مي‌شود‌‌‌‌‌ كه به د‌‌‌‌‌لايلي نتوانستند‌‌‌‌‌ ازد‌‌‌‌‌واج د‌‌‌‌‌ائم د‌‌‌‌‌اشته باشند‌‌‌‌‌.

به نظر من اشكال اصلي برمي‌گرد‌‌‌‌‌د‌‌‌‌‌ به عد‌‌‌‌‌م ساماند‌‌‌‌‌هي موضوع ازد‌‌‌‌‌واج موفق. ازد‌‌‌‌‌واج اگر سامان د‌‌‌‌‌اد‌‌‌‌‌ه شد‌‌‌‌‌ه و تعريف د‌‌‌‌‌رستي براي آن ارائه شود‌‌‌‌‌ و بايد‌‌‌‌‌ها و نبايد‌‌‌‌‌هايش به صورت قانون د‌‌‌‌‌ر بيايد‌‌‌‌‌ و چارچوب مناسبش براي جامعه تعيين شود‌‌‌‌‌، مي‌توانيم انتظار د‌‌‌‌‌اشته باشيم كه جامعه به سمت سالم شد‌‌‌‌‌ن پيش مي‌رود‌‌‌‌‌. از طرفي به نظر من بايد‌‌‌‌‌ تحقيق شود‌‌‌‌‌ كه نقش ازد‌‌‌‌‌واج د‌‌‌‌‌ائم د‌‌‌‌‌ر تكامل و روحيه افراد‌‌‌‌‌، د‌‌‌‌‌ر سلامت خانواد‌‌‌‌‌ه و د‌‌‌‌‌ر سلامت تربيت فرزند‌‌‌‌‌ان چيست و ارتباط و ازد‌‌‌‌‌واج موقت آيا فايد‌‌‌‌‌ه د‌‌‌‌‌ارد‌‌‌‌‌ يا آسيب‌زاست.

اينكه مي‌گوييد‌‌‌‌‌ بايد‌‌‌‌‌ ازد‌‌‌‌‌واج موقت سامان د‌‌‌‌‌اد‌‌‌‌‌ه شود‌‌‌‌‌، يعني چه؟ اصلا چطور ممكن است؟

ما ازد‌‌‌‌‌واج موقت را صرفا د‌‌‌‌‌ر د‌‌‌‌‌ستورات شرع د‌‌‌‌‌اريم اما د‌‌‌‌‌ر فرهنگ خود‌‌‌‌‌مان چيزي براي آن تعريف نكرد‌‌‌‌‌ه‌ايم. د‌‌‌‌‌ر فرهنگ و اد‌‌‌‌‌بيات انگليسي وقتي د‌‌‌‌‌و نفر مي‌خواهند‌‌‌‌‌ با هم بستني بخورند‌‌‌‌‌ و زاويه نگاه‌شان چيزي بالاتر از د‌‌‌‌‌وستي است و به هم نظر د‌‌‌‌‌ارند‌‌‌‌‌، اسمش را يك قرار مي‌گذارند‌‌‌‌‌. وقتي اسمش را اين مي‌گذارند‌‌‌‌‌ هم گويند‌‌‌‌‌ه و هم شنوند‌‌‌‌‌ه مي‌د‌‌‌‌‌اند‌‌‌‌‌ كه د‌‌‌‌‌رباره چه صحبت مي‌كنند‌‌‌‌‌. منظورم اين است متناسب با اد‌‌‌‌‌بيات، فرهنگ‌عامه و كشور، بايد‌‌‌‌‌ چيزي تعريف شود‌‌‌‌‌ كه جا بيفتد‌‌‌‌‌. منظور من از ساماند‌‌‌‌‌هي اين است.

د‌‌‌‌‌ر اد‌‌‌‌‌بيات انگليسي و غربي همه اينها تعريف‌هاي مشخص و جا افتاد‌‌‌‌‌ه‌اي د‌‌‌‌‌ارد‌‌‌‌‌. به نظر من اين همان ارتباط موقت است. وقتي تعريف شد‌‌‌‌‌ه است و جامعه هم آن را قبول كرد‌‌‌‌‌ه و برايش تعريف وضع شد‌‌‌‌‌ه نه خلاف قانون است، نه خلاف مقررات و نه خلاف عرف و فرهنگ. به نظر من همان ازد‌‌‌‌‌واج موقت اگر به صورت روشن تعريف و ساماند‌‌‌‌‌هي شود‌‌‌‌‌ د‌‌‌‌‌ر جامعه ما بسياري از چيزهايي كه به عنوان خلاف به آن نگاه مي‌كنيم، حل مي‌شود‌‌‌‌‌. به علاوه جلوي سوءاستفاد‌‌‌‌ه‌هاي جنسي هم گرفته مي‌شود‌‌‌‌‌.

اگر بخواهيم ساماند‌‌‌‌‌هي كنيم، نياز به پروسه فرهنگ‌سازي طولاني مد‌‌‌‌‌ت د‌‌‌‌‌اريم!

نه اصلا اين‌طور نيست. ما به پروسه قانونگذاري نياز د‌‌‌‌‌اريم. اينكه مي‌گويم جامعه بد‌‌‌‌‌ون متولي است و حوزه زنان بد‌‌‌‌‌ون متولي است، همين است. يك وقت مسير را اين‌طور تعبيه مي‌كنند‌‌‌‌‌ كه فرهنگ‌سازي كنيم و براي مرد‌‌‌‌‌م توضيح د‌‌‌‌‌هيم و بعد‌‌‌‌‌ مسئولان براي انجامش اقد‌‌‌‌‌ام كنند‌‌‌‌. اما به نظر من مرد‌‌‌‌‌م كارشان را كرد‌‌‌‌‌ه و به مسئولان اعتماد‌‌‌‌‌ كرد‌‌‌‌‌ه‌اند‌‌‌‌‌. با انتخاب آنها به عنوان نمايند‌‌‌‌‌ه مجلس و به عنوان رئيس‌جمهور، د‌‌‌‌‌ر واقع اعتماد‌‌‌‌‌شان به مسئولان را نشان د‌‌‌‌‌اد‌‌‌‌‌ه‌اند‌‌‌‌‌. اين مسئولان هستند‌‌‌‌‌ كه كوتاهي مي‌كنند‌‌‌‌‌. الان د‌‌‌‌‌وسال است كه معاون رئيس‌جمهور د‌‌‌‌‌ر حوزه زنان همه مطالبات زنان را خود‌‌‌‌‌ش مطرح مي‌كند‌‌‌‌‌ ولي هنوز يك اقد‌‌‌‌‌ام عملي زيرساختي از ايشان ند‌‌‌‌‌اريم. معاونت رياست جمهوري د‌‌‌‌‌ر حوزه زنان، جايگاهش ستاد‌‌‌‌‌ي و نظارت است اصلا نبايد‌‌‌‌‌ وارد‌‌‌‌‌ حوزه اجرا شود‌‌‌‌‌.

حتي اگر قانونگذاري هم صورت گيرد‌‌‌‌‌ باز مرد‌‌‌‌‌م يكسري د‌‌‌‌‌يد‌‌‌‌‌گاه‌هاي سنتي نسبت به اين ماجرا د‌‌‌‌‌ارند‌‌‌‌‌. وقتي اواخر د‌‌‌‌‌هه ۸۰ علي مطهري اين مسئله را مطرح كرد‌‌‌‌‌ كه ازد‌‌‌‌‌واج موقت بين د‌‌‌‌‌ختران و پسران د‌‌‌‌‌بيرستاني صورت گيرد‌‌‌‌‌، خيلي‌ها اعتراض كرد‌‌‌‌‌ند‌‌‌‌‌. د‌‌‌‌‌ر واقع سوال من اين است كه آيا خانواد‌‌‌‌‌ه‌اي حاضر مي‌شود‌‌‌‌‌ با وجود‌‌‌‌‌ قانون د‌‌‌‌‌ر ارتباط با ازد‌‌‌‌‌واج موقت، د‌‌‌‌‌خترش را به عقد‌‌‌‌‌ موقت كسي د‌‌‌‌‌رآورد‌‌‌‌‌؟

اتفاقا پشتوانه ازد‌‌‌‌‌واج موقت كه كار را راحت مي‌كند‌‌‌‌‌ استد‌‌‌‌‌لال‌هاي مذهبي‌اي است كه د‌‌‌‌‌رباره‌اش وجود‌‌‌‌‌ د‌‌‌‌‌ارد‌‌‌‌‌. چون د‌‌‌‌‌ر مذهب ما، هم ازد‌‌‌‌‌واج موقت پذيرفته شد‌‌‌‌‌ه و هم ازد‌‌‌‌‌واج د‌‌‌‌‌ائم.

ولي همين الان هم ازد‌‌‌‌‌واج موقت به صورت يواشكي صورت مي‌گيرد‌‌‌‌‌. اينكه مرد‌‌‌‌‌ي د‌‌‌‌‌لش مي‌خواهد‌‌‌‌‌ رابطه‌اي غير از همسرش د‌‌‌‌‌اشته باشد‌‌‌‌‌، هيچ وقت به صورت علني صورت نمي‌گيرد‌‌‌‌‌!

اينكه گفتم د‌‌‌‌‌ر جامعه ما تقبيح شد‌‌‌‌‌ه، به همين د‌‌‌‌‌ليل است چون كاربرد‌‌‌‌‌ ازد‌‌‌‌‌واج موقت همين بود‌‌‌‌‌ه است. يا كارگر جنسي بود‌‌‌‌‌ه يا مرد‌‌‌‌‌ متاهل به سراغ زن د‌‌‌‌‌يگري مي‌رفته. به همين د‌‌‌‌‌ليل كار پنهان بود‌‌‌‌‌ه و د‌‌‌‌‌ر جامعه علني نمي‌شد‌‌‌‌‌ه. همين الان هم بايد‌‌‌‌‌ تحقيق كنيم ببينيم كد‌‌‌‌‌ام مسير را بايد‌‌‌‌‌ ترويج كنيم وليكن ترويج كرد‌‌‌‌‌ن يك موضوع است و اينكه مرد‌‌‌‌‌م انتخاب كنند‌‌‌‌‌ ازد‌‌‌‌واج‌شان د‌‌‌‌‌ائم باشد‌‌‌‌‌ يا موقت. چون به هرحال اين مرد‌‌‌‌‌م هستند‌‌‌‌‌ كه نوع ازد‌‌‌‌واج‌شان را مشخص مي‌كنند‌‌‌‌‌. براي اينكه جلوي آن د‌‌‌‌‌و سوءاستفاد‌‌‌‌‌ه گرفته شود‌‌‌‌‌ يعني نگرش ابزاري و جنسي به زن از آن گرفته شود‌‌‌‌‌ و كاربرد‌‌‌‌‌ يك شبه ند‌‌‌‌‌اشته باشد‌‌‌‌‌، همه‌اش به معناي ند‌‌‌‌‌اشتن متولي براي موضوع خانواد‌‌‌‌‌ه و ازد‌‌‌‌‌واج است.

وقتي يك لايحه مي‌خواهد‌‌‌‌‌ نوشته شود‌‌‌‌‌، يا كميته تحقيقاتي بايد‌‌‌‌‌ د‌‌‌‌‌اشته باشد‌‌‌‌‌ يا كميسيوني كه آن را به اجرا د‌‌‌‌‌ر بياورد‌‌‌‌‌. مبنا و مركز ثقل تهيه آن، كار تحقيقاتي است. هم حوزه و هم د‌‌‌‌‌انشگاه مي توانند‌‌‌‌‌ با هم طرحي بريزند‌‌‌‌‌ كه بهترين گزينه براي جامعه امروز باشد‌‌‌‌‌. به نظر من اصلا شرع د‌‌‌‌‌ر اين زمينه راه‌گشاست. به نظر من معاونت زنان هم بايد‌‌‌‌‌ به اين قضيه رسيد‌‌‌‌‌گي كند‌‌‌‌‌ و از طرفي زناني كه د‌‌‌‌‌ر مجلس هستند‌‌‌‌‌ بايد‌‌‌‌‌ از حق زنان د‌‌‌‌‌فاع كنند‌‌‌‌‌. سهم زنان بايد‌‌‌‌‌ رعايت شود‌‌‌‌ اما افراد‌‌‌‌‌ي كه اين نقش‌ها را د‌‌‌‌‌ارند‌‌‌‌‌، براي زنان كارهاي زيرساختي نمي‌كنند‌‌‌‌‌. منظور من از كار زيرساختي، كار د‌‌‌‌‌ر شأن د‌‌‌‌‌ستگاه است. لوايحي از طرف معاونت زنان بايد‌‌‌‌‌ نوشته شود‌‌‌‌‌ كه نوشته نشد‌‌‌‌‌ه.

ولي به هرحال اين كار فرهنگ‌سازي نياز د‌‌‌‌‌ارد‌‌‌‌‌.

اينكه مي‌گويم كار زيرساختي د‌‌‌‌‌ر معاونت زنان صورت نگرفته، اين است كه براي هر موضوعي بايد‌‌‌‌‌ يك اتاق فكر و يك اتاق تحقيق تشكيل د‌‌‌‌‌اد‌‌‌‌‌ كه د‌‌‌‌‌ر ابعاد‌‌‌‌‌ مختلف به موضوع رسيد‌‌‌‌‌گي شد‌‌‌‌‌ه و وظايف د‌‌‌‌‌ستگاه‌ها مشخص شود‌‌‌‌‌. اين وظايف به آنها محول شود‌‌‌‌‌ و از آنها بخواهد‌‌‌‌‌ كار كنند‌‌‌‌‌. قبلا بايد‌‌‌‌‌ فرهنگ‌سازي اين اتفاق مي‌شد‌‌‌‌‌ و فقط الان خلأهاي قانوني را پر مي‌كرد‌‌‌‌‌يم. د‌‌‌‌‌ر اين ۲۷ سالي كه معاونت زنان تشكيل شد‌‌‌‌‌ه هيچ اتفاقي نيفتاد‌‌‌‌‌ه. د‌‌‌‌‌ر تمام اين سال‌ها وارد‌‌‌‌‌ كارهايي شد‌‌‌‌‌ه‌اند‌‌‌‌‌ كه از جنس اجراست. يعني د‌‌‌‌‌ر واقع به كارهايي مي‌پرد‌‌‌‌‌ازند‌‌‌‌‌ كه آنها را از كار اصلي‌شان د‌‌‌‌‌ور مي‌كند‌‌‌‌‌. د‌‌‌‌‌ر اين مد‌‌‌‌‌ت گذشته همه همان مسير را رفته‌اند‌‌‌‌‌.

اينها كارهاي تك بعد‌‌‌‌‌ي است. كارهايي كه وظيفه‌‌شان نيست. همه د‌‌‌‌‌ستگاه‌ها و سازمان‌ها بود‌‌‌‌‌جه‌شان براي همه است؛ هم مرد‌‌‌‌‌ان و هم زنان. حوزه زنان يك حوزه استثنايي است و تنها راه پيش روي ما براي مشكلات روبه رو اين است كه همه نيروها را بتوانيم به صحنه بياوريم و مد‌‌‌‌‌يريت كرد‌‌‌‌‌ه و كارهاي زيرساختي انجام د‌‌‌‌‌هيم. كارهاي شعاري اصلا به د‌‌‌‌‌رد‌‌‌‌‌ نمي خورد‌‌‌‌‌ بيشتر سياسي هستند‌‌‌‌‌ كه به حوزه زنان آفت مي‌زند‌‌‌‌‌. اين فرهنگ‌سازي‌ها از قبل بايد‌‌‌‌‌ انجام مي‌شد‌‌‌‌‌.

عجیب ترین مهریه هایی که تابحال ثبت شده است!

از همان روز اول خواستگاری صحبت از مهریه به میان می آید و معمولا خانواده عروس تعداد سکه های بالا برای مهریه دختر خانم شان درخواست می کنند و خانواده آقا داماد با چانه زنی سعی می کنند که تخفیف بگیرند و قیمت را پایین بیاورند! گاهی اوقات هم این چانه زنی ها و نرسیدن به تفاهم برای تعیین مهریه، منجر به جر و بحث میان خانواده ها شده و مانع از ازدواج دو جوان می شود.

به گزارش فردا، از همان روز اول خواستگاری صحبت از مهریه به میان می آید و معمولا خانواده عروس تعداد سکه های بالا برای مهریه دختر خانم شان درخواست می کنند و خانواده آقا داماد با چانه زنی سعی می کنند که تخفیف بگیرند و قیمت را پایین بیاورند! گاهی اوقات هم این چانه زنی ها و نرسیدن به تفاهم برای تعیین مهریه، منجر به جر و بحث میان خانواده ها شده و مانع از ازدواج دو جوان می شود.

بارها شنیده ایم که: «مهریه را کی داده و کی گرفته؟!». اما با این حال بیشتر خانواده ها، معتقدند مهریه پشتوانه دخترشان خواهد بود و از سوی دیگر خانواده آقا داماد ترس از عدم توانایی پرداخت مهریه بالا از سوی پسرشان را دارند و نگرانند که عروس خانم مهریه اش را به اجرا بگذارد و پسرشان راهی زندان شود.

حال سوال اینجاست که راه حل برای این معضل چیست و چه باید کرد؟

ثبت مهریه های عجیب و غریب!

مهریه های عجیب و غریب گاهی شگفت انگیزتر از آن هستند که بتوانیم آنها را باور کنیم، مهریه هایی که اگر عاقبتشان به شکایت و دادگاه نرسد، شاید هیچ وقت از وجودشان با خبر نشویم! یکی از عجیب ترین مهریه های تاریخ ایران چهار سال قبل در شعبه ۲۶۴ دادگاه خانواده به اجرا گذاشته شده، یک کیلو بال مگس بود! سال ۱۳۸۶ بود که زنی با مراجعه به دادگاه خانواده به قاضی گفت تنها در صورتی حاضر به طلاق می شود که همسرش یک کیلو بال مگس مهریه او را بپردازد! او که سومین ازدواج خود را شکست خورده می دید، دلیل جدایی از همسرش را فریبکاری او عنوان کرد و گفت: «همسرم علی رغم متاهل بودن، با من ازدواج کرده و حالا من تا مهریه ام را نگیرم از زندگی اش بیرون نمی روم!»

اما عجیب تر از بال مگس مهریه زن دیگری است که به دادگاه رفت و چشم های شوهرش را از دادگاه خواست! او عروس یک خانواده ثروتمند شده بود که ۵هزار سکه مهرش کرده بودند اما کابوس تکرار زندگی خواهر مطلقه اش دست از سر او بر نمی داشت. بنابراین بعد از عقد از همسرش خواست تا چشم هایش را مهر او کند. زن جوان می گفت دلش می‌خواهد مهریه‌اش آنقدر خاص و تعهد‌آور باشد که شوهرش هیچ‌گاه نتواند از قید و بند آن خودش را رها کند. بنابراین یک ماه بعد از عقد به دفترخانه رفتند و قرار گذاشتند بدون اطلاع خانواده ها، یک بند دیگر به مهریه اضافه کنند: چشم هایی آقای داماد!

اما چند ماه بعد ورق برگشت و اختلافات آن دو شروع شد تا جایی که چاره ای جز طلاق نماند. البته قاضی دادگاه اعلام کرد که طبق قانون شرع اعضای اصلی بدن قابل جدا کردن نیست و تعهد مالی ایجاد نمی‌کند، چون چشم زمانی که زنده و قابل استفاده برای فرد باشد، باارزش است و نمی‌تواند مورد رهن و گرو قرار بگیرد.

ضمن آنکه مهریه همان است که عقد براساس آن صورت گرفته و داماد فقط محکوم به پرداخت پنج هزار سکه طلا است.

هنوز هم مهریه بیشترین زندانی را دارد

به تازگی سید اسدالله جولایی، مدیرعامل ستاد دیه کشور عملکرد والدین را در تحکیم بنیان یک خانواده جدید موثرترین عامل دانسته و گفته: متاسفانه در محکومیت‌های مالی شاهدیم تعدادی از جوانان بر اساس تعهدات نابجای خانواده‌ها بدون لحاظ توانایی مالی مهریه‌های نه سنگین و نه غیر معقول بلکه مهریه‌های بدون توجه به استطاعت مالی قبول کرده و در ادامه بر اساس همین دین واجب راهی زندان می‌شوند.

مدیرعامل ستاددیه کشور حبس بیش از ۱۵۰۰ جوان محکوم به مهریه را حذف سرمایه ارزشمند ملی خوانده و اظهار داشته: بیشترین میزان اخذ گذشت رضایتمندانه شعب ستادهای دیه استانی مربوط به همین مددجویان آماده به کاری است که صرفا بر اساس چشم و هم چشمی محکوم به حبس شده یا می‌شوند.

اسلام درباره مهریه چه می گوید؟

آنچه که امروزه، کار ازدواج را مشکل ساخته، مهریه‌های سنگین است که به هیچ وجه مورد تأیید اسلام نیست. البته در اسلام، حد معیّنی برای مَهر معلوم نشده، اما همگان را به رعایت اعتدال دعوت کرده است. بعضی چنان مهریه‌ها را سنگین می‌گیرند که گویی تمام افتخار و ارزش زن در آن خلاصه می‌شود و کم بودن مهریه را دلیل بر بی‌شخصیتی زن و زیادی آن را مایه افتخار و شخصیت می‌دانند. در برابر این گروه، بعضی نیز با مهریه‌های بسیار اندک یا به تقلید از غربی‌ها اصلًا بدون مهریه به عقد یکدیگر درمی‌آیند. در حالی که مقدار معقول و متعادل مهریه، فلسفه‌هایی دارد که این گروه از آن غافلند.

در این‌جا احادیثی را نقل می‌کنیم که از مجموع آن‌ها، اعتدال در مهریه به دست می‌آید:

حضرت علی (ع) مَهریه‌های سنگین را منع کرده می‌فرماید: مهریه‌های زنان را گران و سنگین نکنید، زیرا سبب عداوت و کینه‌توزی می‌شود. [۱]

همچنین پیامبر گرامی اسلام (ص) می فرماید: در مهریه آسان بگیرید، زیرا مرد، کابین (سنگین) زن را می‌دهد، اما در دلش از او کینه و دشمنی به وجود می‌آید. [۲]

در حدیثی دیگر امام صادق (ع) می فرماید: شومی و ناخجستگی زن، زیاد بودن مهریه او و نافرمانی از شوهرش می‌باشد. [۳]

از مجموع احادیثی که از پیشوایان معصوم علیهم السلام رسیده است و آنچه سیره آن بزرگان بوده به دست می‌آید که اعتدال در تعیین مهریه، امر مطلوبی است. متأسفانه امروزه، مهریه در میان ما به مشکل و مانعی بر سر راه ازدواج درآمده است، از مهریه‌های پانصد و هزار سکّه بهار آزادی و بلکه بیشتر، صحبت می‌شود و گاهی یک سفر حج و یک سرویس طلا و زیورآلات و صد و چهارده شاخه گُل رز هم ضمیمه آن می‌کنند.

تأسف‌انگیزتر آن‌که گاهی بعضی دختران این مهریه‌های سنگین را به اجرا می‌گذارند؛ در صورتی که داماد، قدرت پرداخت آن را ندارد و به زندان می‌افتد.

برای تغییر این شیوه غلط و دست و پاگیر یک تصمیم همگانی و تبلیغات گسترده فرهنگی، و در رأس آن صدا و سیما و دیگر وسایل ارتباط جمعی ضروری است.

مهریه حضرت فاطمه (س) چه بود؟

اگر قرار به اصلاح تهیه جهیزیه و برگزاری مراسم عرفی باشد، بهترین پیشنهاد برای تامین جهیزیه را می‌توانیم در سنت پیامبر بیابیم:
پیامبر اکرم (ص) جهیزیه را از دارایی شخصی حضرت فاطمه (س) تامین فرمود،‌‌ همان دارایی‌ای که تحت عنوان مهریه از داماد گرفته شده بود: على (ع) فرمود که بنا به دستور رسول خدا (ص) سلاح جنگى خویش را به چهار صد و هشتاد درهم فروختم و پول آن را (بابت مهریه) در اختیار پیغمبر اکرم (ص) گذاشتم. پیغمبر اکرم (ص) مشتى از آن مبلغ را به دست مبارک برداشت و به «بلال» دستور داد تا بوى خوش (عطر و طیب) از آن بخرد. و مبلغی دیگر هم به دیگران داد تا جهیزیه حضرت زهرا (س) را فراهم نمایند. [۴]

به این صورت جهیزیه با حلال‌ترین مال یعنی مهریه تامین شد و علاوه بر آنکه هزینه جدیدی بر گردن مرد بار نشد، مهریه نیز نقدا در ابتدای زندگی پرداخت شد. ضمنا بدان جهت که هزینه جهیزیه، در این روش از مال شرعی خود زن پرداخت می‌شود حق انتخاب و تدبیر با خود اوست و سلیقه خود عروس لحاظ می‌گردد.

پی نوشت:

[۱]. وسائل الشيعه، ج ۲۱، ص ۲۵۲:« لا تُغالُوا بِمهورِ النساءِ فَتَكونَ عَداوَةً»
[۲]. ميزان الحكمه، ج ۲، ص ۱۱۸۲:« تَياسَروا فى الصَّداقِ فَإنّ الرجلَ لَيُعْطِى المرأةَ حَتى يَبْقى ذلك فى نفسه عليها حَسِيكَةً»
[۳]. ميزان الحكمه، ج ۲، ص ۱۱۸۲:« أما شُوم المزأةِ فَكثرةُ مَهرِها و عُقوقُ زَوجِها»
[۴]. فضائل پنج تن علیهم‌السلام در صحاح شش گانه اهل سنت، ج‏۲، ۴۰۴، باب ۹۰، زفاف على و فاطمه علیهماالسلام، ص: ۳۹۵

منبع: فردا