نعمت‌زاده: مسئولیت همه قراردادهای محرمانه، با من

محمدرضا نعمت‌زاده وزیر صنعت،معدن و تجارت در مصاحبه با روزنامه شرق درباره قراردادهای محرمانه توضبح داد. در ادامه, بخشی از این مصاحبه را می خوانید:

‌یکی از مسائلی که مطرح می‌شود بر سر محرمانه‌بودن قراردادهاست که محل مناقشه است. اینکه بین دو شرکت قراردادی بسته می‌شود و باید تا حدی محرمانه باشد، منطقی است؛ اما بعضی کارشناسان معتقدند صنایع بزرگ یا در حوزه‌های دیگر که به توسعه کشور برمی‌گردد نباید درجه محرمانگی‌شان در حدی باشد که دور از انظار قرار گیرد. منظور من از انظار، عموم مردم نیست. نباید در حدی محرمانه باشد که حتی کارشناسان هم از آن مطلع نباشند. پاسخ شما به منتقدان قراردادهای محرمانه خودرو در کشور چیست؟ 

در هیچ جای دنیا معمول نیست حتی قرارداد همکاری یا سرمایه‌گذاری در اشل‌های کوچک‌تر به اطلاع عموم مي‌رسد. فرض کنید به یک صنعت غذایی داخلی يا خارجی هم هیچ‌گاه گفته نمی‌شود فلان شرکت چرا قرارداد خود را به رسانه‌ها نمی‌گویی. در تمام قراردادها، محرمانه ذکر می‌شود. اگر صنعت نظامی باشد، حتی ممکن است سری هم باشد.

این طبیعت تمام قراردادهاست که می‌گوید شما بدون اجازه من نمی‌توانید اطلاعات را در اختیار دیگران قرار دهید و همه امضا می‌کنند؛ اما چارچوب قرارداد را از روز اول مطرح کرده‌ایم. اینکه باید انتقال تکنولوژی با روشی که برای آن صنعت مناسب است، داده شود و بعضی چارچوب‌ها را هم اعلام عمومی کرده‌ایم. باید توان طراحی مهندسی و بهبود کیفیت را در آینده به وجود بیاوریم و این‌طور نباشد که طبق نقشه چیزی را بسازیم و مثل اتومبیل پیکان، درجا بزنیم و دنیا پیش برود؛ بنابراین تغییرات باید مرتبا منتقل شوند و کار مشترکی است که نوشته شده و قراردادها هم از اینها تبعیت می‌کنند. در نتيجه ما به‌عنوان سیاست‌گذار صنعت، می‌گوییم قراردادها چگونه باشد نه اینکه قرارداد را انتشار عمومی دهیم و بگوییم این‌چنین است؛ بنابراین این سیاست‌ها نمی‌تواند غیر از این باشد.

به‌عنوان نمونه، گفته‌ایم بخشی از محصول امكان صدور داشته و طرف خارجی هم متعهد به صادرات باشد؛ یعنی حتی جوینت‌وینچر هم نه؛ بلکه طرف خارجی چون شبکه توزیع و فروش جهانی دارد بتواند محصول مشترک را در آن شبکه بفروشد. این چارچوب‌ها در همه قراردادها رعایت شده و اصلا محرمانه نیست. منتها اینکه قیمت قرارداد چقدر باشد، یا پرداخت‌ها به چه صورت باشد و چند نفر از طرفین در هیئت‌مدیره حضور دارند یا ساختار سازمانی چگونه باشد، جزء قرارداد مشارکت‌نامه است؛ اما نه موردنیاز مردم است و نه صلاح است چون بالاخره شرکت‌ها رقیب دارند. فرضا ممکن است بگویند رنگ این اتومبیل چنین مشخصاتی داشته باشد، این جزء اسرار آن شرکت است و شاید نخواهد رقیبش بداند مشخصات رنگش چیست. یا مشخصات دیگری که بخشی از ضمايم قرارداد است. برای اطلاع شما، برای پروژه مشارکت پژو با ایران‌خودرو، ١٩ قرارداد امضا شده. فرض کنید درباره نحوه فروش خودرو که این دو شریک چه مسئولیتی دارند و خدمات بعد از فروش باید چطور باشد یا چقدر سود ببرند.

این به مردم کاری ندارد و جزء روابط تجاری است. یا اینکه شریک خارجی می‌خواهد از امکانات تجهیزات طرف ایرانی استفاده کند. قراردادی منعقد می‌شود که هزینه‌های استفاده از فضا، مکان و آزمایشگاه در ایران به چه صورت باشد. قراردادی برای صادرات است که مشخصات را نشان می‌دهد؛ اگر قیمت‌های جهانی این‌طور شد چه کار کنند و با رقبایشان در خارج چطور رقابت کنند. اینها مسائل محرمانه است و‌اِلا آنچه برای مردم و توسعه اقتصادی مهم است، شاخص‌ها و مطالب کلی است که اغلب هم از طرف ما به سرمایه‌گذار خارجی و داخلی منعکس می‌شود و در جلساتی که داریم بحث می‌کنیم. برای اطلاع شما چندین بار با شرکای خارجی بحث داشتیم چون نمی‌توانستند با طرف ایرانی توافق کنند. ما دخالت کردیم و اگر انعقاد قرارداد به نفع طرف ایرانی بود، حتما با طرف خارجی مذاکره مي‌کردیم. حتی در یک قرارداد در روز امضای قرارداد، کم مانده بود که قرارداد به هم بخورد.

کدام خودروساز؟ 

ماجرا بر سر قرارداد با سیتروئن بود. طرف خارجی می‌خواست به دلیل مسائل سیاسی و اقتصادی، بار صادرات را از دوشش بردارد و به مشارکت هل دهد، اما ما به هیچ عنوان قبول نکردیم؛ حتی به سفیر هم که برای امضای قرارداد حاضر شده بود، گفتم اگر توافق نکنند ما امضا نمی‌کنیم. یک‌سری اصول است که ما به طرف دیگر دیکته می‌کنیم. البته در قراردادهای جزئی، اگر سؤال کنند، ما دخالت می‌کنیم. یا کره‌ای‌ها درباره لوازم خانگی؛ متوجه شدم با طرف داخلی کمی شیطنت می‌کنند.


با امضای خودم به صورت مکتوب ابلاغ کردم که هفت، هشت بند باید در همکاری مشترک ما رعایت شود و اکنون در حال عمل به آن هستند یا مثلا خودروسازهای کره‌ای کمی شیطنت می‌کردند که نیایند یا سطحی برخورد کنند. ما صریح موضع ایران را اعلام کردیم و گفتیم همین است ولاغیر؛ حتی اگر همکاری نکنید مجبوریم جلوی ورود خودروهایتان را هم بگیریم. اخیرا آمده‌اند و مذاکره می‌کنند و در یک مورد به توافق رسیده و قرارداد بسته‌اند. هیچ نگرانی در این زمینه وجود ندارد و ما مسئولیت‌ها را قبول می‌کنیم.

نمونه قرارداد اجرای طرح پژوهشی

 قرارداد اجرای طرح پژوهشی

طرفین قرارداد

قرارداد حاضر فی ما‌بین؛

………………………. به نمایندگی آقای……………………….به شماره ملی……………………….نام پدر……………………….شماره تماس………………………. آدرس………………………………………………………………….که ازین پس «سازمان»نامیده خواهد شد و

خانم/آقای “……………..” به شماره شناسنامه ……………………….، کد ملی ………………………..، صادره از ……………………….، تلفن ثابت ……………………، تلفن همراه……………………….، به آدرس ………………………………………………………که ازین پس «مجری طرح»نامیده خواهد شد، به منظــور انجام موضوع قرارداد منعقد مي‌گردد و طرفين ملزم و متعهد به اجراي مواد و اصول آن ميباشند.

تبصره 1 : انعقاد این قرارداد بر اساس مفاد قرارداد به شماره…………….. مورخ……………..که بین………………..و سازمان پژوهشهای علمی و صنعتی ایران منعقد شده است انجام می شود.

ماده 1 : موضوع قرارداد

موضوع این قـرارداد عـبارتست از :اجرای طرح پژوهشی تحت عنوان ‌” ……….”با رویکرد ……………………….. (قید رویکرد طرح الزامی است) که با بودجه به عدد ……… ریال و به حروف : …………………….. ریال و بر اساس مجوز شماره ……………….. مورخ …………….شورای پژوهشی واحد / شورای پژوهشی منطقه / سازمان مرکزی به تصویب رسیده است.

ماده 2 : اسناد و مدارک قرارداد

 1- قرارداد شماره ……… مورخ ……….  ما بین …………  و سازمان پژوهشهای علمی و صنعتی ایران (قرارداد اصلی)

2- (پیوست)

ماده 3 :  نظارت

نظارت بر حسن اجرای تعهدات موضوع این قرارداد به عهده ……… نام پدر:  ……….  به شماره شناسنامه : …….. صادره از : ………. به نشانی :……………..تلفن : ……….  می باشد و مجری ملزم است تعهدات خویش را تحت نظارت ناظر طرح به انجام رساند. سازمان می تواند عنداللزوم مسئولیت نظارت بر اجرای این قرارداد را به شخص یا اشخاص دیگری واگذار نموده و مراتب را به مجری طرح ابلاغ نماید. ناظر طرح به عنوان امین سازمان بوده و پاسخگوی کلیه اشتباهاتی است که بواسطه تأیید گزارش، سبب پرداخت هر گونه وجه اضافی به مجری گردد.

ماده 4 : مدت قرارداد

مدت اجرای موضوع قرارداد……….ماه است که از تاریخ امضاء و مبادله این قرارداد آغاز می گردد.

ماده 5 : مراحل اجرای قرارداد و محل اجرای قرارداد

مراحل اجرای قرارداد

محل اجرای قرارداد ………….  می باشد.

ماده 6: مبلغ قرارداد

کل مبلغ پیش بینی شده جهت اجرای این قرارداد مبلغ ………… ریال به حروف (  ……………..) می باشد که در صورت تائید پیشرفت کار در چارچوب برنامه زمان بندی توسط ناظر طرح و تائید سازمان و تائید کارفرمای قرارداد اصلی مذکور در ماده 3 این قرارداد و متناظر و متناسب با پرداختهای کارفرمای قرارداد فوق الذکر به سازمان، از طریق سازمان به مجری پرداخت خواهد شد.

تبصره 2 : به تشخیص سازمان در هر مرحله از اجرای طرح ارائه کلیه اسناد و مدارک هزینه کرد طرح توسط مجری به سازمان جهت بررسی تسویه حساب ضروری است و پرداخت قسط آخر به عنوان حسن انجام کار موکول به تائید خاتمه طرح توسط کارفرما و کمیته تخصصی سازمان خواهد بود.

ماده 7: سایر تعهدات مجری

1-7 مجری طرح از کلیه تعهدات شرکت مذکور در قرارداد شماره ……. مورخ ……….. (قرارداد اصلی) مطلع است و انجام آنها را طبق قرارداد حاضر تعهد می نماید.

2-7 مجری موظف است موضوع قرارداد را تا پایان مدت قرارداد با به کاربردن بهترین روشها و اصول متداول و به کارگیری تمهیدات لازم ادامه دهد.

3-7 مراحل انجام کار به شرح پیوست بوده و گزارش پیشرفت کار در هر مرحله و گزارش کامل دستاوردهای علمی – پژوهشی در انتهای کار باید در چهار نسخه تکثیر و به همراه دو نسخه نرم افزاری به سازمان ارائه شود.

4-7 مجری طرح مسؤول و پاسخگوی کلیه اطلاعاتی خواهد بود که به اشتباه در مطالعات و محاسبات اولیه منظور نگردیده و لذا مکلف به اصلاح و رفع اشتباه است و حق ادعای حق الزحمه اضافی برای رفع اشتباهات را نخواهد داشت.

5-7 مجری طرح مکلف است از دریافت هر گونه کمک اعم از نقدی ، جنسی و غیره در ارتباط با موضوع قرارداد از سایر مؤسسات دولتی یا غیر دولتی بدون اطلاع و تائید سازمان خودداری نماید.

6-7 مجری طرح که به عنوان کارفرمای همکاران طرح محسوب می شود. مسؤول جبران هر گونه خسارت جانی و مالی برای همکاران طرح و در ارتباط با اجرای طرح می باشد و موظف است کسر کسور قانونی ( از قبیل بیمه، مالیات و غیره ) را رعایت نماید و سازمان هیچگونه مسئولیتی در قبال این موضوع ندارد.

7-7 تهیه لوازم و تجهیزات مورد نیاز طرح بر عهده مجری خواهد بود.

8-7 احداث ، خرید و اجاره ساختمان ، خرید خودرو و تجهیزاتی که مرتبط با این طرح نیستند از محل اعتبار این طرح ممنوع است.

9-7 هر گونه وجهی که به تبع این قرارداد باید پرداخت شود، از قبیل مالیات، عوارض، بیمه و مشابه آن به عهده مجری می باشد. کسوراتی که طبق قوانین و مقررات باید توسط سازمان وصول گردد از مبلغ قرارداد کسر خواهد شد.

ماده 8 : ضمانت

یک فقره چک به مبلغ ……….ریال از مجری طرح به میزان پیش پرداخت به عنوان تضمین اخذ می گردد که پس از خاتمه قرارداد و تأیید حسن انجام کار توسط ناظر طرح و تأیید سازمان و انجام کامل تعهدات مجری به وی مسترد می شود.

ماده 9 :

این طرح هیچگونه تعهدی به جز موارد مندرج در متن این قرارداد برای سازمان ایجاد نمی کند.

تبصره 3 : هر گونه تغییر در مفاد این قرارداد متناسب با تغییرات در قرارداد شماره ………..  مورخ………. (قرارداد اصلی) و توافق طرفین قابل بررسی خواهد بود.

ماده 10 : موارد فسخ

 الف – در صورتی که در طول قرارداد برای سازمان محرز گردد که مجری توانایی علمی و فنی برای اجرای قرارداد را ندارد موجب حق فسخ برای سازمان خواهد بود.

ب- در صورتی که مجری بدون اجازه اقدام به واگذاری موضوع قرارداد به غیر نماید حتی به نحو اشاعه و وکالتاً اعم از جزئی یا کلی، در این صورت سازمان حق فسخ قرارداد را خواهد داشت.

ج- در صورت فسخ قرارداد اصلی مذکور در ماده 3، این قرارداد نیز فسخ خواهد شد.

ماده 11 : عوامل پیش بینی نشده

توقف طرح منوط است به شرایط غیر مترقبه ای که خارج از قدرت طرفین بوده و به تائید ناظر رسیده باشد لکن سازمان می تواند در صورت عدم پیشرفت فیزیکی طرح و با تأخیر بیش از حد مدت قرارداد آن را متوقف سازد.

ماده 12:يكپارچگي قرارداد

قرارداد و پيوست هاي آن يك مجموعه جامع و يكپارچه اي را تشكيل مي دهند كه بين طرفين مورد توافق و تأئيد قرار گرفته است. قرارداد مذكور جايگزين كليه قراردادها، ترتيبات، مكاتبات و ارتباطات (چه شفاهي و كتبي) قبلي كه بين طرفين در ارتباط با موضوع قرارداد وجود داشته است، مي گردد.

ماده 13:تفکیک پذیری

چنانچه بخشی از این قرارداد براساس رای مرجع رسیدگی، غیرقابل اجرا یا غیرقانونی شناخته شود، صرفاً آن بخش از قرارداد بلااثر شده، لیکن سایر مواد همچنان لازم الاجرا خواهد بود.

ماده 14 :تغییر و اصلاح

هرگونه تغییر در مفاد قرارداد، صرفاً با توافق کتبی و قبلی طرفین امکانپذیر است.

ماده 15:فورس ماژور

هر گاه به علت فورس ماژور يكی از طرفين قرارداد نتواند تعهدات خود را انجام دهد، عدم انجام تعهدات، نقض قرارداد تلقي نخواهد شد و قرارداد به قوت خود باقي خواهد بود.

ماده 16:تغيير نشاني طرفين قرارداد

هرگاه يكي از طرفين قرارداد نشاني قانوني خود را در مدت قرارداد تغيير بدهد بايد كتباً اين تغيير را به طرف ديگر ابلاغ كند و تا وقتي كه نشاني جديد به طرف ديگر اعلام نشده است ، كليه نامه ها ، اوراق و مكاتبات به نشاني قانوني ارسال و تمام آنها ابلاغ شده تلقي خواهد شد.

ماده 17 : حل اختلاف

کلیه اختلافاتی که ممکن است بر اثر اجرای این قرارداد بین طرفین رخ دهد و نتوان آن را از طریق مذاکره حل و فصل نمود در جلسه ای متشکل از معاونت تحقیق و فناوری یا نماینده او، ناظر طرح و مجری طرح مورد رسیدگی قرار می گیرد و در صورتیکه نتوانند اختلافات را حل کنند، موضوع طبق قوانین جاریه کشور از طریق مراجعه به دادگاه صالح حل و فصل می گردد. مجری طرح ملزم است که تا حل اختلافات تعهداتی را که به موجب قرارداد به عهده دارد اجرا نماید.

ماده 18:تعداد نسخ / امضای طرفین/ تاریخ

این قرارداد در …… ماده، در تاریخ …………. در شهر …….. تنظیم و امضا گردید که دارای ….. نسخه با اعتبار واحد است و با اطلاع كامل از مفاد آن به امضاي طرفين ميرسد.

                       معاون سازمان                                                  مجری طرح

تذکر مهم : نمونه قرارداد فوق صرفا جهت آشنایی کلی مخاطبین محترم با قالب کلی این نوع قراردادها است. فلذا صحت و دقت محتوای متن لزوما مورد تایید بانک قراردادهای حقوقی نمی باشد. بدیهی است که برای تهیه هر قرارداد و یا متن حقوقی بطور خاص باید به مشاور حقوقی مراجعه نمود.

برای طرح سوالات حقوقی خود می توانید به وب سایت مشاوره حقوقی اینترنتی مراجعه بفرمایید.

ناگفته‌هایی از قراردادهای نفتی

شرق نوشت: فریدون فشارکی، مدیرعامل مؤسسه بین‌المللی مطالعات انرژی «فکتس» آمریکا می گوید:اگر روحیه اقتصادی ترامپ بچربد و هارولد هام را به عنوان وزیر انرژی خود معرفی کند، خبر خوبی برای ایران خواهد بود.

فریدون فشارکی گفت:تمام کسانی که با ایران مذاکره کرده بودند، در قراردادهای MOU (اصول و چارچوب همکاری) یا HOA (توافق‌نامه اصول قراردادی همکاری) خود نوشته بودند که انجام قرارداد منوط به نتایج انتخابات آمریکاست و اگر ترامپ برنده شد، مجبور نیستند قرارداد را امضا کنند و ایران هم پذیرفته بود؛ چون چاره دیگری نداشت.

وی افزود: حال ترامپ انتخاب شده و فعلا تصمیم نگرفته است چه کند و به‌همین‌دلیل حداقل بین شش تا ٩ ماه همه چیز به تأخیر خواهد افتاد. ایران تعداد زیادی MOU امضا کرده و یک قرارداد HOA هم در فاز ١١ پارس جنوبی با توتال امضا کرده است که همه این قراردادها در این مدت باید منتظر تعیین تکلیف آمریکا باشند.

او با بیان اینکه ترامپ دو کار می‌تواند انجام دهد. بیرون‌آمدن از قرارداد هسته‌ای امکان‌پذیر نیست و ترامپ برای محدودکردن ایران نیازی به لغو برجام ندارد،عنوان کرد:  ترامپ می‌تواند به وزارت خزانه‌داری آمریکا دستور دهد برای انتقال پول به ایران فشار را زیاد کنند و برخلاف اوباما که فتیله‌ها را پایین کشیده بود، فتیله فشار بر ایران را بالا ببرد. این راحت‌ترین و سریع‌ترین کاری است که آمریکا برای محدودترکردن ایران می‌تواند در پیش بگیرد که خود، نوعی تحریم محسوب می‌شود و می‌تواند همه کارها را عقب بیندازد. این یکی از گزینه‌های پیش‌روی ترامپ است.

وی افزود: گزینه دیگری هم محتمل است. او یک بار گفته چرا ایرباس به ایران هواپیما بفروشد و آمریکا، بویینگ نفروشد؟ ممکن است مطابق پیش‌بینی‌های رسانه‌ها، هارولد هام، وزیر انرژی ترامپ شود که در آن صورت، او معتقد است شرکت‌های آمریکایی باید برای سرمایه‌گذاری به ایران برگردند. این هم گزینه‌ای است که خیلی‌ها در ایران به آن امیدوار هستند که او درهای تجارت با ایران را باز کند، به‌نحوی‌که حتی اوباما و کلینتون هم نمی‌توانستند این کار را انجام دهند. این امید در مقامات بالاتر وجود دارد.

فشارکی تاکید کرد: اکنون توتال با ایران موافقت‌نامه اصولی امضا کرده و شل و بی‌پی هم به موافقت‌نامه اصولی خیلی نزدیک هستند. چند MOU هم با چند شرکت روسی و شرکت DNO نروژی منعقد شده است، اما MOU توافق کلی است و در آنها شرکت‌های غربی قید کردند منوط به این است كه وضعیت سیاسی آمریکا تغییر نکند.

وی افزود: اگر هم قرارداد امضا نشد توافق با ایران وجود دارد و ایران می‌داند که اینها نمی‌توانند قرارداد نهایی را امضا کنند. گروه تدبیر که زیرمجموعه ستاد اجرائی فرمان امام (ره) هست هم قرارداد امضا کرده است. اگر قراردادها بد بود، پس چرا این شرکت‌ها تفاهم‌نامه‌های اولیه را امضا کرده‌اند؟ ثابت شده که این گفته درست نیست. مشکل این است که همه قراردادها منوط به وضعیت سیاسی آمریکاست؛ یعنی اگر آمریکا فشار زیادی وارد کند، شرکت‌های خارجی قرارداد امضا نخواهند کرد اما قراردادها جاذبه دارند و برای ایران و طرف مقابل خوب هستند، زیرا از قرارداد عراق جذاب‌تر هستند اما مشکلات قرارداد عراق را ندارند.

وی تصریح کرد: اگر کلینتون انتخاب می‌شد، همه این قراردادها تا یکی، دو ماه آینده امضا می‌شد، اما اکنون همه چیز متوقف شده است. به‌هرحال شرکت‌های خارجی دو خواسته داشتند؛ برنده‌شدن آقای روحانی و خانم کلینتون. خانم کلینتون که برنده نشده و زمان انتخابات ایران هم که هنوز فرا نرسیده است. در این شرایط مشکل است کسی بخواهد قبل از انتخابات در ایران به صورت نهایی قرارداد امضا کند.فشارکی یادآورشد: اگر یک شرکت آمریکایی به کمک ترامپ به ایران بیاید، همه خواهند آمد. اکنون ترس‌ها از تغییر سیاست در آمریکاست.

مسائل حقوقی خرید هواپیما هنوز مشخص نیست/ پیگیری مذاکره برای امضای قرارداد با بوئینگ

علی عابدزاده اظهار کرد: مذاکرات برای امضای قرارداد با بوئینگ در حال پیگیری است و امیدواریم در خصوص موارد باقیمانده با هم به توافق برسیم تا قرارداد امضا شود.

به گزارش تسنیم،‌ رئیس سازمان هواپیمایی کشوری در پاسخ به این پرسش که قرار بود قرارداد خرید هواپیما در مدت ۲۰ روز (یعنی حداکثر تا اوایل اسفند ۹۴) نهایی شود، دلیل طولانی شدن این روند چیست، تصریح کرد:‌ نمی‌دانم زمان ۲۰ روزه را چه کسی اعلام کرده است، اما روی هم رفته حجم قرارداد بسیار بالا و بزرگ است، مسلما -نهایی شدن قرارداد- زمانبر خواهد بود.

وی ادامه داد: اصولا قرارداد خرید هواپیما زمانبر است و خوشبختانه در خصوص خرید هواپیما مسائل فنی مشخص شده و مسائل حقوقی باید مشخص شود تا قرارداد امضا شود.

وزیر راه و شهرسازی ۱۱ بهمن سال در برنامه نگاه یک گفته بود: «پیش قراردادهایی که به تنظیم و امضاء رسیده توسط هما صورت گرفت و تأمین بیشتر هواپیما بعد از این باید توسط شرکت های خصوصی انجام پذیرد. پس‌ از امضای پیش قرارداد باید مراحل قانونی طی شود، دو طرف ۲۰ روز کاری مهلت دارند تا به قرارداد نهایی دست یابند.»

بر هم خوردن تعادل اقتصادی قرارداد و پیش‌بینی شرط هاردشیپ در قراردادهای بین‌المللی

بر هم خوردن تعادل اقتصادی قرارداد و پیش‌بینی شرط هاردشیپ در قراردادهای بین‌المللی

نویسندگان: سعید بهزادی پور، منوچهر توسلی نائینی،

چکیده

مفاد قرارداد، همچون قانون خصوصی طرفین الزام‌آور است و هیچ‌یک از آنان نمی‌تواند بدون رضایت و موافقت دیگری، مفاد قرارداد را تغییر دهد، حتی قانون‌گذار یا دادرس حق تعدیل قرارداد و تغییر مفاد آن را ندارند؛ اما ممکن است در جریان اجرای قرارداد اتفاقات پیش‌بینی‌نشده‌ای واقع گردند که لازم شود مفاد قرارداد تغییر کرده و درنتیجه با خواستهای جدید دو طرف و یا نیازهای اقتصادی ایشان تعدیل و اصلاح گردد. این موضوع در قراردادهای بین‌المللی بیشتر مشاهده می‌شود. در بعضی مواقع حوادث غیرمنتظره و پیش‌بینی‌نشده باعث بر هم خوردن تعادل و توازن اقتصادی قرارداد می‌شود، به‌گونه‌ای که اجرای کامل مفاد قرارداد باعث سود بادآورده برای یک‌طرف و ورشکستگی طرف دیگر می‌شود، به همین علت طرفین در چنین قراردادهایی ترجیح می‌دهند قبلاً تکلیف این وضعیت را مشخص سازند. شرط هاردشیپ ازجمله این‌گونه پیش‌بینیهاست که به‌موجب آن درصورتی‌که شرایط اولیه قرارداد دگرگون شود به‌گونه‌ای که تعادل قراردادی دچار اختلال گردد، متعاملین می‌توانند درخواست مذاکره مجدد را بنمایند. دراین تحقیق ضمن بررسی مسائل مطروحه پیرامون شرط هاردشیپ که با روش توصیفی، تحلیلی انجام‌گرفته است، به این نتیجه رسیدیم که علیرغم اینکه اصل «لزوم قراردادها» همچنان از اعتبار والایی برخوردار است ولی تغییر اوضاع‌واحوال و درنتیجه بر هم خوردن تعادل اقتصادی قرارداد، تحت شرایط خاصی به‌طرف زیان‌دیده حق می‌دهد که طرف مقابل را برای انجام مذاکره مجدد دعوت نماید، در غیر این صورت باوجود شرایطی می‌تواند قرارداد را فسخ کند

کلیدواژگان: هاردشیپ؛ تعدیل قرارداد؛ مذاکره مجدد؛ تغییر اوضاع‌واحوال؛ اصل لزوم قراردادها

دو فصلنامه دانش حقوق مدنی؛ دوره 5، شماره 1، تابستان و پاییز 1395

چیت‌چیان: قرارداد با "یونیت اینترنشنال" با مصوبه شورای اقتصاد صورت گرفت

وزیر نیرو درباره اعطای امتیازات ویژه ساخت نیروگاه به یک شرکت ترکیه‌ای در عین توانمندی پیمانکاران ایرانی، گفت: آماده‌ایم که عین همین قرارداد را با شرکت‌های داخلی امضا کنیم.

دانا: بعد از اینکه نظرات منتقدان در خصوص قرارداد جدید وزارت نیرو با شرکت ترکیه ای برای ساخت نیروگاه در کشور در رسانه ها منتشر شد و جنجال های فراوانی را بر پا کرد، وزیر نیرو در نشست خبری خود که به مناسبت هفته دولت برگزار شده بود درباره قرارداد وزارت مطبوعش با شرکت ترکیه ای یونیت اینترنشنال گفت: در قرارداد با شرکت یونیت ترکیه برای ساخت نیروگاه به ارزش 3میلیارد دلار هیچ امتیاز بیشتری نسبت به شرکت‌های داخلی به این شرکت خارجی داده نشده است، بلکه امتیازاتی هم گرفته شده است.

وزیر نیرو تأکید کرد: مذاکره و امضای قرارداد با این شرکت ترکیه‌ای نیز با رعایت تمام ضوابط قانونی ایجاد شده است و مصوبه شورای اقتصاد را به همراه دارد، ما به صراحت اعلام می‌کنیم، تاکنون مجوز احداث 37 هزار مگاوات برای بخش خصوصی داخلی صادر شده است، اما تاکنون 11 هزار مگاوات نیروگاه ساخته شده است.

وزیر نیرو در ادامه وعده داد که هر کدام از شرکت‌ها تمایل به ساخت نیروگاه داشته باشند، ما آماده‌ایم که عین همین قرارداد خارجی را با شرکت‌های داخلی امضا کنیم.

به گفته وی: متن تمام قراردادهای خارجی و داخلی به صورت تیپ در سایت‌های نیرو موجود است.

چیت‌چیان خاطرنشان کرد: اما معیار اصلی برای پذیرش سرمایه‌گذاری خارجی عبارت از مصلحت داخلی کشور است، چرا که باید اذعان کرد بسیاری از کشورهای غربی و به ویژه آمریکا تمام تلاش خود را می‌کند که حتی یک مورد سرمایه‌گذاری خارجی در ایران رخ ندهد. پس اصل سرمایه‌گذاری خارجی هم از نظر قانونی و هم از لحاظ سیاست‌های نظام یک اصل مهم است.

وزیر نیرو با اشاره به اینکه اگر به قانون برنامه پنجم مراجعه شود، به صراحت در مورد صنعت برق تأکید شده است که وزارت نیرو می‌تواند با شرکت‌های عمومی و خصوصی اعم از داخلی و خارجی اقدام به توسعه ظرفیت تولید برق کند، پس قانونگذار در این زمینه تأکیدات لازم را در مورد سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی در تولید برق انجام داده است.

مذاکره روحانی و پوتین برای "توسعه همکاری نظامی"/ قرارداد نظامی جدید در راه است؟

رؤسای جمهور ایران و روسیه در زمینه توسعه همکاری نظامی با یکدیگر در باکو مذاکره می‌کنند. حجت الاسلام حسن روحانی رئیس جمهوری اسلامی ایران صبح امروز برای انجام سفری سه‌روزه راهی باکو پایتخت جمهوری آذربایجان شد.

تسنیم: قرار است در این سفر، اولین اجلاس سران کشورهای ایران، روسیه و جمهوری آذربایجان با حضور رؤسای جمهوری 3 کشور برای توسعه همکاری‌های منطقه‌ای برگزار و موضوعات مختلفی از جمله مسائل امنیتی منطقه، اقتصادی و گسترش همکاری‌ها به بحث و تبادل نظر گذاشته شود.

در خلال این دیدارها، قرار است که ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه و حسن روحانی رئیس جمهور ایران نیز یک دیدار دوجانبه و خصوصی داشته باشند. خبرگزاری اسپوتنیک روسیه درباره این دیدار از احتمال انعقاد قرارداد دوجانبه نظامی میان ایران و روسیه خبر داده و نوشته است: “روسیه و ایران با وجود مقررات سختگیرانه سازمان‌های بین‌المللی در آینده قابل دید می‌توانند در قالب همکاری‌های نظامی ــ فنی قراردادهای جدیدی منعقد کنند”.

دیمیتری پسکوف سخنگوی رئیس جمهور روسیه نیز این مسئله را تأیید کرده و گفته که، “موضوع همکاری‌های نظامی ــ فنی دو کشور در دستور روز دیدار ولادیمیر پوتین و حسن روحانی قرار دارد”.

طبق گزارش رسانه‌های روسیه‌ای، ولادیمیر پوتین و حسن روحانی در این دیدار توسعه همکاری نظامی ــ فنی دو کشور را به بحث خواهند گذاشت، چون “طرف ایرانی علاقمند است مدرنترین سلاح روسی را داشته باشد”.

اسپوتنیک همچنین گزارش داده است: عده‌ای از کارشناسان حدس می‌زنند که روسیه به‌احتمال قوی همکاری‌های نظامی ــ فنی خود را با ایران گشترش خواهد داد. ایران پس از لغو چندی پیش تحریمات به تعویض تکنیک‌های کهنه نظامی ارتش خود در نوبت اول موجود در نیروی هوایی می‌پردازد. هزینه این کار 60 ــ 40 میلیارد دلار برآورد می‌شود.

چمزوف رئیس شرکت روس تک نیز خبر داده است که، تحویل تسلیحات خارج از تحریمات از جمله تجهیزات پدافند هوایی ادامه خواهد یافت. این جریان همچنین شامل سلاح‌های غیرکشنده و سامانه‌های الکترونیک و جانبی و فرعی و قطعات یدکی است.

پیش از این و پس از انعقاد برجام، روسیه اولین گردان از سامانه موشکی اس300 مدل PMU-2 را به ایران تحویل داده و اخیراً نیز محموله‌ای از سلاح‌های AK-103 خریداری شده ایران را به کشورمان تحویل داده است.

ایران هم‌اکنون خواهان خرید جنگنده‌های سوخو 30اس‌ام، تانک تی90 و برخی تجهیزات پدافندی و دریایی دیگر است.

ائتلاف توتال و قطر علیه نفت ایران/ مذاکره با ایران؛ قرارداد با قطر

همزمان با امضای قرارداد محرمانگی بین ایران و توتال برای توسعه یک میدان مشترک نفتی، این شرکت فرانسوی با قطر برای تخلیه نفت یک میدان مشترک با ایران قرارداد امضا کرد.
ایران اکونومیست: توتال فرانسه بدون شک فعال‌ترین شرکت نفتی اروپایی در صنعت نفت ایران در دوره چند ماه پساتحریم بوده است. امضای قرارداد واردات روزانه ۱۶۰ هزار بشکه نفت، امضای قرارداد محرمانگی توسعه میدان مشترک نفتی آزادگان جنوبی، امضای چندین تفاهم نامه همکاری با شرکت‌های تابع شرکت نفت و گفتگوهای متعدد به منظور امضای قرارداد توسعه فاز ۱۱ پارس جنوبی از مهمترین فعالیت‌های این شرکت فرانسوی در طول دست کم چند ماه گذشته تاکنون بوده است.

از سوی دیگر درحالی با دستور بیژن زنگنه وزیر نفت قرارداد محرمانگی با توتال فرانسه امضا شده و شرکت ملی نفت ایران مجبور به ارائه جزئیات اطلاعات فنی این میدان مشترک نفتی با عراق به شرکت فرانسوی شده که توتال فرانسه کارنامه قابل قبولی در توسعه میادین نفتی ایران همچون توسعه فازهای پارس جنوبی و میادین نفتی سیری در خلیج فارس نداشته است.

چند هفته قبل سعید حافظی مدیرعامل شرکت نفت فلات قاره جزئیات برنامه اصلاحی توسعه میادین نفتی منطقه سیری A و E که منجر به افت زودهنگام تولید نفت در این دو میدان نفتی که پیشتر توسط توتال فرانسه انجام شده بود، را اعلام کرد.

همزمان با انتقادها از وضعیت توسعه این دو میدان نفتی ایران در خلیج فارس توسط توتال، کارنامه این شرکت فرانسوی در توسعه فازهای پارس جنوبی هم مورد نظر و انتقاد تحلیلگران صنعت نفت ایران است.

بر این اساس سال ۱۳۹۳ برخی از کارشناسان صنعت گاز ایران برای نخستین بار از اخلال عمدی شرکت توتال فرانسه در شیوه برداشت گاز از لایه‌های پارس جنوبی خبر داده و یادآور شدند: با همین اقدامات ایران ۱۰ سال از برداشت یکی از لایه‌های پارس جنوبی محروم شده، بدون آنکه کسی از این موضوع مطلع باشد.

آنان با تاکید بر اینکه به زودی لایحه‌‌ای برای شکایت از شرکت توتال فرانسه توسط انجمن گاز ایران تدوین و به مراجع بین‌المللی ارائه می‌شود، تاکید کردند: در میدان گازی پارس‌جنوبی چهار لایه گازی وجود دارد اما ۱۰ سال است که ایران از بزرگ‌ترین لایه گازی این میدان برداشتی نداشته‌ چرا که طرح شرکت توتال برای برداشت کامل نبوده است.

منصور دفتریان کارشناس انرژی هم پیشتر با بیان این‌که «حقه بازی بزرگی در حال انجام شدن است»، به ضررهای اقتصادی هنگفت ایران از یکسو و منفعت چشمگیر کشور رقیب در آن سوی میدان مشترک اشاره کرده و این کار توتال را عمدی می‌داند.

با گذشت چند سال از این اظهارات کارشناسی شده، شرکت ملی نفت ایران در نهایت برای کشف حقایق تازه گازی در پارس جنوبی آستین‌ها را بالا زد و حفاری‌های اکتشافی در سازندهای عمیق تر این میدان مشترک با قطر آغاز شد.

بر این اساس شرکت ملی نفت ایران حفاری‌های اکتشاف در پارس جنوبی را آغاز کرده به طوری که گزارش شرکت نفت و گاز پارس از این حفاری اکتشافی منتشر شده (سال ۱۳۹۳ منتشر شد) مستندات بیشتری در اختیار کارشناسان شرکت نفت در خصوص حقه بازی توتال در پارس جنوبی قرار داده است.

در همین حال فرخ علیخانی جانشین وقت مدیرعامل شرکت نفت و گاز پارس در تشریح دستاوردهای جدید اکتشافی در پارس جنوبی، گفته بود: با دستیابی به این موفقیت تازه همه ابهام‌های پیشین درباره لایه‌های اصلی مخزنی و سازندهای زیرین میدان گازی پارس جنوبی رفع شد که با تکمیل روند مطالعات آتی، شناخت دقیق تری از این مخزن بزرگ هیدروکربوری حاصل می‌شود.

ائتلاف جدید توتال و قطر علیه نفت ایران

به گزارش مهر، شرکت توتال فرانسه درحالی در طول سه ماه گذشته تاکنون مذاکرات متعددی با شرکت میل نفت ایران برای توسعه فاز ۱۱ پارس جنوبی و آزادگان جنوبی به عنوان دو میدان مشترک نفتی با کشورهای همسایه را آغاز کرده است که بر خلاف جریان مذاکرات به منظور توسعه و بهره برداری یک میدان مشترک نفتی ایران با قطر قرارداد همکاری امضا کرد.

بر این اساس قطر پترولیوم و توتال فرانسه برای تاسیس یک شرکت تازه قرارداد امضا کردند و بر اساس آن از یکی از بزرگ ترین میادین نفتی این کشور عربی حوزه خلیج فارس بهره برداری می‌کنند.

نکته قابل توجه آن است که این قرارداد برای همکاری در میدان «الشاهین» که مشترک با لایه نفتی پارس جنوبی ایران بوده امضا شده است که شرکت فرانسوی توتال سهمی ۳۰ درصدی در شرکت جدید بهره بردار این میدان مشترک نفتی با ایران دارد.

این قرارداد به معنی خروج شرکت نفتی مرسک دانمارک از میدان الشاهین بوده که به مدت تقریبا ٢٥ سال مجری این میدان نفتي بود که حدود ٤٠ درصد نفت خام قطر را که حدود ٣٠٠ هزار بشکه در روز است، تولید می‌کند.

وزارت نفت را چگونه دور زدند؟

با امضای قرارداد جدید بین قطر و توتال فرانسه درحالی شرکت مرسک دانمارک عملا از توسعه و بهره برداری میدان الشاهین کنار گذاشته شده است که این شرکت دانمارکی دی ماه سال گذشته مذاکراتی را با وزارت نفت برای همکاری‌های دو جانبه آغاز کرده بود.

از این رو بیژن زنگنه وزیر نفت در حاشیه گفتگو با «کریستین ینسن وزیر امور خارجه دانمارک» در تهران، از مذاکره با شرکت مرسک دانمارک خبر داده و گفته بود: امیدواریم نتیجه این مذاکرات برای توسعه چند میدان نفتی (لایه نفتی پارس جنوبی) به نتیجه برسد.

در این بین قطری ها که شاهد مذاکرات مرسک دانمارک با وزیر نفت ایران بوده خیلی زود نسخه این شرکت دانمارکی را پیچیده و توسعه و بهره برداری میدان مشترک نفتی خود با ایران را به یک شرکت امتحان پس داده و البته امین همچون توتال فرانسه واگذار کردند.

بر این اساس درحالی شیخ نشینان قطری در انتخاب شرکای نفتی خود به ویژه در توسعه و بهره برداری میادین مشترک نفتی وسواس و دقت بالایی به خرج می دهند که وزارت نفت به دنبال واگذاری توسعه فاز ۱۱ میدان مشترک پارس جنوبی به شرکت توتال فرانسه است.

در شرایط فعلی با وجود برداشت بیش از یک میلیارد بشکه نفت خام از میدان الشاهین مشترک با لایه نفتی پارس جنوبی، سهم تولید نفت ایران از این میدان مشترک کماکان صفر بوده ودر طول سه سال نخست فعالیت دولت تدبیر و امید هم تاکنون تولید نفت از این میدان مشترک با قطر آغاز نشده است.

بر اساس برآوردهای اولیه، نفت درجای لایه نفتی پارس جنوبی حدود ٧ میلیارد بشکه تخمین زده شده و این میدان در بخش ایرانی از ظرفیت تولید روزانه ۳۵ هزار بشکه نفت خام در فاز اول توسعه برخوردار است.

قرارداد با کارخانه ماشین فیات چه شد؟

خبرگزاری دانشجو نوشت: تاکنون هیچ مذاکره جدی با شرکت فیات انجام نشده و هیچ قراردادی هم با ایران خودرو به امضا نرسیده است.

یک منبع آگاه گفت: تاکنون هیچ مذاکره جدی و رسمی با شرکت فیات انجام نشده و حتی تفاهم‌نامه همکاری هم بین ایران خودرو و فیات به امضا نرسیده است.

وی در پاسخ به این سوال که چرا خبر همکاری فیات و ایران خودرو در این سطح رسانه‌ای شد گفت: گاهی برخی از مدیران برای امتیاز بیشتر گرفتن از شریک‌های تجاری خود اسم یک یا چند شریک جدید را به میان می آوردند تا شریک قبلی احساس خطر کرده و شرایط را برای سرمایه گذاری و تعامل بیشتر فراهم کند.

گفتنی است چند ماه قبل هاشم یکه زارع مدیرعامل ایران خودرو در یک برنامه تلویزیونی برای اولین بار نام فیات را به عنوان شریک چهارم ایران خودرو مطرح کرد که بعد از آن هم در همین راستا یک نشست خبری با حضور خبرنگاران رسانه های مختلف برگزار شد اما تاکنون هیچ جزییاتی از این مذاکرات و حتی تفاهم‌نامه احتمالی با شرکت فیات رسانه ای نشده است.

البته ناگفته نماند این ترفند حداقل در مورد مذاکره و قرارداد با پژو تا حدود زیادی جواب داد و ایران خودرو توانست امتیازهای بیشتری نسبت به گذشته از شیرهای ترسو فرانسوی بگیرد.

لازم به ذکر است اوایل سال قبل هم مدیرعامل آبی پوشان جاده مخصوص از مذاکرات جدی با فولکس واگن خبر داده بود اما بعدها مشخص شد فولکس یا پیراهن ماموت را بر تن می کند و یا زیره به کرمان خواهد برد.

حل مشکلات تامین مالی/ آغاز مذاکره با ایرباس برای امضای قرارداد

قائم مقام وزیر راه و شهرسازی در امور بین الملل با اشاره به آغاز مذاکرات برای امضای قرارداد با ایرباس، گفت: ۸۰ درصد از مشکل تامین منابع مالی حل شده است. وی در خصوص آخرین وضعیت قرارداد با شرکت ایرباس، گفت: از سه روز گذشته مذاکرات ما برای امضای قرارداد با شرکت ایرباس آغاز شده و امیدواریم که به نتیجه برسیم و قرارداد به امضا برسد.

مهر: اصغر فخریه کاشان با بیان اینکه قرارداد میان ایران ایر و ایرباس یک قرارداد ۵۰۰ صفحه ای است که مواد زیادی در آن وجود دارد، افزود: هرکدام از صفحات این قرارداد باید مورد بررسی قرار گیرد چرا که موضوعات مختلف مالی، حقوقی و اجرایی در آن وجود دارد و باید دو طرف مطمئن باشند که منافع در نظرگرفته می شود.

قائم مقام وزیر راه و شهرسازی در امور بین الملل با اشاره به اینکه نمی‌توان زمان دقیقی برای امضای قرارداد اعلام کرد، اظهار داشت: فعلا در حال بررسی جزئیات این قراداد هستیم که موضوعی زمان بر است.

فخریه کاشان در خصوص حل مشکل تامین مالی برای خرید هواپیماهای ایرباس، گفت: تاکنون موضوع تامین مالی ۸۰ درصد حل شده و در حال مذاکره و بررسی برای حل تمامی موانع هستیم تا این هواپیماها از سوی ایران خریداری شود.

وی اجاره به شرط تملیک را روش نهایی برای خرید هواپیما عنوان کرد و افزود: بدون دخالت دولت با استفاده از روش اجاره به شرط تملیک این هواپیماها خریداری شده و وارد کشور می‌شود.